თარგმნა ალბანურიდან ქართულად და ქართულიდან ალბანურად

ალბანურ-ქართული თარგმანი ორივე მიმართულებით ერთ განსაკუთრებულ პირობას ექვემდებარება: ალბანური არა ერთი, არამედ სამი ქვეყნის ენაა, ალბანეთის, კოსოვოსა და ჩრდილოეთ მაკედონიის, და ალბანურიდან ქართულად თარგმნისას მთარგმნელმა უნდა ამოიცნოს, რომელი ქვეყნის სისტემიდან მოდის დოკუმენტი და რას ნიშნავს ეს მისი ლეგალიზაციისა და ტერმინოლოგიისთვის, ხოლო ქართულიდან ალბანურად თარგმნისას უნდა აირჩიოს ის ტერმინოლოგია, რომელიც მიმღებ ქვეყანას შეესაბამება, რადგან კოსოვური იურიდიული ენა ალბანეთისგან შესამჩნევად განსხვავდება. ამას ემატება ალბანური ადმინისტრაციის ციფრულობა, ალბანური სამოქალაქო აქტების უნიკალური ფორმები და ალბანური ორთოგრაფიის დიგრაფები, რომლებიც ტრანსლიტერაციას ცალკე ამოცანად აქცევს. ამ გვერდზე ვხსნით, რას ვითვალისწინებთ თითოეულ მიმართულებაში, ვინ უკვეთავს რომელს და როგორ ვუზრუნველყოფთ, რომ შედეგი ორივე მხარეს ბუნებრივად წაიკითხონ.

მიმართულება პირველი: ალბანურიდან ქართულად

ეს მიმართულება მოცულობით ჭარბობს, და მისი წყარო ალბანურენოვანი სამყაროს ადმინისტრაციული, საგანმანათლებლო და საქმიანი ცხოვრებაა. საქართველოში ალბანური დოკუმენტები მოდის: ალბანელი მოქალაქეების სამოქალაქო აქტები, ოჯახური და პირადი ცნობები, ნასამართლობის ცნობები ბინადრობის ნებართვისთვის; ალბანელი სტუდენტების ატესტატები და დიპლომები ქართულ უნივერსიტეტებში ჩარიცხვისთვის; ქართულ-ალბანური ოჯახების ქორწინების, დაბადებისა და განქორწინების დოკუმენტები; ალბანური კომპანიების QKB-ის ამონაწერები და წესდებები ქართველ პარტნიორებთან ხელშეკრულებისთვის; ალბანელი ნოტარიუსების აქტები და სასამართლო გადაწყვეტილებები; ალბანური საავადმყოფოების სამედიცინო დოკუმენტები. ამას ემატება ალბანეთში მცხოვრები ქართველების დოკუმენტები, რომლებიც საქართველოში ბრუნდება: ალბანეთში დაბადებული ბავშვის მოწმობა, ალბანური ბინადრობის ნებართვა, ალბანური სამუშაო სტაჟის ცნობა, ალბანური უნივერსიტეტის დიპლომი.

რას მოითხოვს ეს მიმართულება მთარგმნელისგან

ალბანური ოფიციალური დოკუმენტი ქართველი მკითხველისთვის სამ სირთულეს შეიცავს. პირველი ინსტიტუციური სპეციფიკაა: ალბანური სისტემის უნიკალური დოკუმენტები, ოჯახური ცნობა, პირადი ცნობა, საცხოვრებელი ადგილის ცნობა, ქართულ სისტემაში ეკვივალენტს არ პოულობს და ფუნქციურ განმარტებას საჭიროებს, ხოლო უწყებების სახელწოდებები (Drejtoria e Përgjithshme e Gjendjes Civile, QKB, QSHA, ASHK) ალბანური ადმინისტრაციული ლოგიკით უნდა აიხსნას. მეორე წარმომავლობაა: მთარგმნელმა უნდა ამოიცნოს, ალბანეთის, კოსოვოს თუ ჩრდილოეთ მაკედონიის დოკუმენტია, რადგან ფორმა, ტერმინოლოგია და ლეგალიზაცია განსხვავდება, და კოსოვური იურიდიული ტერმინოლოგია იუგოსლავიური კალკებით არის გაჯერებული. მესამე ციფრული ფორმატია: e-Albania-ს დოკუმენტები ციფრული ბეჭდით და QR-კოდით, ქაღალდის ვერსიის გარეშე, და თარგმანი ამ ელემენტებს სრულად ასახავს. მთარგმნელი, რომელიც ალბანურს იტალიურის ცოდნით „მიახლოებით" კითხულობს, სწორედ ამ ადგილებში ცდება.

ალბანური დოკუმენტების ფორმა

ალბანური სამოქალაქო აქტები, ცნობები და ამონაწერები დღეს უმეტესად ელექტრონულად გაიცემა, სტანდარტიზებული ფორმებით, ციფრული ბეჭდით, QR-კოდით და გამცემი უწყების მითითებით; ძველი, ქაღალდის დოკუმენტები ხელნაწერი ჩანაწერებით და მუნიციპალური ბეჭდებით მოდის, ხოლო 1990-იან წლებამდე გაცემული დოკუმენტები სოციალისტური ალბანეთის ფორმებზეა, სახელმწიფო ემბლემით და იმდროინდელი უწყებების სახელწოდებებით. ქართული თარგმანი ყველა ამ ელემენტს ასახავს: ციფრული ბეჭდის ბლოკს, QR-კოდის აღნიშვნას, ხელნაწერი ჩანაწერების სრულ თარგმანს, ისტორიული უწყებების სახელწოდებების უცვლელ გადმოტანას თანამედროვე ეკვივალენტის ფრჩხილებში მითითებით. აპოსტილის ველები, ალბანეთის სამინისტროსი ან ჩრდილოეთ მაკედონიის იუსტიციის სამინისტროსი, ცალ-ცალკე ითარგმნება, ხოლო კოსოვური დამოწმება მისი სტატუსის აღნიშვნით.

მიმართულება მეორე: ქართულიდან ალბანურად

ეს მიმართულება მოცულობით მცირეა, მაგრამ ზუსტად განსაზღვრული: ალბანეთში ბინადრობა, სწავლა, ქორწინება, დიპლომის აღიარება, ბიზნესის რეგისტრაცია, ღვინისა და სასურსათო პროდუქციის ექსპორტი, ტურისტული და მარკეტინგული კომუნიკაცია ალბანური აუდიტორიისთვის, ევროპული ინტეგრაციის პროექტების დოკუმენტები. ქართული ნასამართლობის ცნობა, სამოქალაქო აქტები, დიპლომი, სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერი და წესდება ალბანურად ითარგმნება აპოსტილითა და ნოტარიული დამოწმებით, ხოლო ღვინის პრეზენტაცია, ტურისტული მასალა და ვებსაიტი ალბანური მკითხველისთვის ლოკალიზაციის ფორმატით.

ალბანეთი თუ კოსოვო: ტერმინოლოგიის არჩევა

ქართულიდან ალბანურად თარგმნისას პირველი გადაწყვეტილება მიმღები ქვეყანაა. ალბანეთის უწყებებისთვის სტანდარტული ალბანური ტოსკურ ბაზაზე, ალბანეთის ადმინისტრაციული ტერმინოლოგიით, რომელიც იტალიური და ფრანგული წარმოშობის ტერმინებით არის გაჯერებული; კოსოვოს უწყებებისთვის იგივე სტანდარტული ალბანური, მაგრამ კოსოვური იურიდიული და ადმინისტრაციული ტერმინოლოგიით, რომელიც იუგოსლავიური სამართლებრივი ტრადიციიდან მოდის და ალბანეთისგან ტერმინთა დონეზე განსხვავდება (მაგალითად, ერთი და იგივე ინსტიტუტი ორ ქვეყანაში სხვადასხვა სახელწოდებით); ჩრდილოეთ მაკედონიის ალბანურენოვანი უწყებებისთვის კოსოვურთან ახლოს მდგომი ტერმინოლოგია, მაკედონური სისტემის სპეციფიკით. ჩვენი მთარგმნელები სამივე ვარიანტს იცნობენ და თარგმანს იმ ტერმინოლოგიით ამზადებენ, რომელიც მიმღებისთვის „მშობლიურად" ჟღერს.

რას მოითხოვს ეს მიმართულება მთარგმნელისგან

ქართული უწყებების, პროცედურებისა და დოკუმენტების სახელწოდებები ალბანურად ისე უნდა ჩაიწეროს, რომ ალბანელი თანამშრომელი მათ საკუთარი სისტემის ლოგიკით ამოიცნოს: „იუსტიციის სახლი" ფუნქციურ განმარტებას საჭიროებს, „პირადი ნომერი" ალბანური numri personal-ის ანალოგად უნდა წარსდგეს, „ამონაწერი სამეწარმეო რეესტრიდან" QKB-ის ამონაწერის ეკვივალენტად, „ცნობა ოჯახური მდგომარეობის შესახებ" ალბანური სამოქალაქო რეესტრის ტერმინოლოგიით. ალბანური ადმინისტრაციული ენა ფორმალურია და საკუთარ სტანდარტულ ფორმულირებებს იყენებს, რომლებსაც ალბანელი ჩინოვნიკი ელოდება, და ქართული ბიუროკრატიული ტექსტის სიტყვასიტყვითი თარგმანი ალბანელი მკითხველისთვის უცხოდ ჟღერს. ამისთვის ქართულიდან ალბანურად თარგმანს ალბანური მშობლიური ენის მქონე რედაქტორი ამოწმებს, რომელიც ტექსტს ალბანელი ჩინოვნიკის ან პარტნიორის მოლოდინთან ადარებს.

ალბანური ორთოგრაფია და ტრანსლიტერაცია ორივე მიმართულებით

ალბანური ლათინურ ანბანს დიგრაფებით იყენებს, და თითოეული დიგრაფი ერთ ბგერას აღნიშნავს: xh ჯ, gj რბილი გ, ç ჩ, sh შ, zh ჟ, nj ნ (რბილი), ll და rr გამკვრივებული ლ და რ, th და dh ინტერდენტალური ბგერები, ë ნეიტრალური ხმოვანი. ალბანურიდან ქართულად თარგმნისას სახელები ალბანური გამოთქმით გადმოგვაქვს: Xhevahir ჯევაჰირ, Gjergj გერგ, Çiljeta ჩილიეტა, Ylli ილი, Dhurata დურატა, Zheni ჟენი, Lulzim ლულზიმ, და ერთხელ არჩეული ფორმა ამ პირის ყველა დოკუმენტში უცვლელი რჩება. ალბანური სამოქალაქო აქტების მამის სახელი (atësia) ქართულ სისტემაში შენიშვნით გადმოგვაქვს. ქართულიდან ალბანურად თარგმნისას ქართული სახელი პასპორტის ლათინური ჩანაწერით იწერება, ალბანური დიგრაფებისა და ë-ს გარეშე, რადგან ალბანელი თანამშრომელი დოკუმენტს პასპორტთან ადარებს; ქართული სახელის „ალბანიზება" (მაგალითად, ქართული „ჯ"-ს xh-დ ჩაწერა) პასპორტთან შეუსაბამობას იწვევს და უწყების უარის მიზეზი ხდება.

საგანმანათლებლო დოკუმენტები ორივე მიმართულებით

ალბანური უნივერსიტეტების დიპლომები საქართველოში აღიარებისთვის შეფასების სისტემის განმარტებას მოითხოვს: 4-10 შკალა, სადაც 5 მინიმალური დადებითია და 10 უმაღლესი, ხოლო ბოლონიის სისტემის ხარისხები, bachelor, master i shkencave, master profesional, doktor, ქართულ სისტემასთან შედარებას ითხოვს, განსაკუთრებით master profesional, რომელიც ალბანური სისტემის თავისებურებაა და აკადემიური მაგისტრისგან განსხვავდება. ალბანური სასკოლო განათლება სახელმწიფო მატურის (Matura Shtetërore) გამოცდით სრულდება, და ატესტატი მატურის შედეგებთან ერთად მოდის. საპირისპირო მიმართულებით ქართული დიპლომი ალბანური უნივერსიტეტისთვის ან QSHA-ს აღიარებისთვის ალბანურად ითარგმნება, სასწავლო პროგრამის აღწერითა და კრედიტების სისტემის მითითებით; კოსოვოს უნივერსიტეტებისთვის (პრიშტინის უნივერსიტეტი, კერძო კოლეჯები) კოსოვური ტერმინოლოგიით. ორივე მიმართულებით საგნების სახელწოდებები კლიენტის ყველა დოკუმენტში ერთნაირად ითარგმნება.

სამედიცინო დოკუმენტები ორივე მიმართულებით

ალბანური საავადმყოფოების, ტირანის „დედა ტერეზას" სახელობის უნივერსიტეტის საავადმყოფოს ცენტრის, რეგიონული საავადმყოფოებისა და კერძო კლინიკების დოკუმენტები, გაწერის ფურცელი (fletë-dalje), ეპიკრიზი (epikrizë), სამედიცინო ანგარიში (raport mjekësor), ქართველი ექიმისთვის, სადაზღვევო კომპანიისთვის ან სასამართლო საქმისთვის ითარგმნება. ალბანური სამედიცინო ტერმინოლოგია ლათინურ, იტალიურ და ინგლისურ ფუძეებზეა აგებული და ქართველი ექიმისთვის ხშირად გამჭვირვალეა, მაგრამ მედიკამენტების სავაჭრო სახელწოდებები ბალკანური და იტალიური ბაზრისაა და ქართულ თარგმანში საერთაშორისო არაპატენტირებულ დასახელებას საჭიროებს. კოსოვური სამედიცინო დოკუმენტები იუგოსლავიური სამედიცინო ტრადიციის კვალს ატარებს, ლათინური დიაგნოზებით, რაც ქართველი ექიმისთვის კიდევ უფრო ნაცნობია. საპირისპირო მიმართულებით ქართული სამედიცინო ისტორია ალბანური კლინიკისთვის ალბანურად ითარგმნება, სამედიცინო რედაქტორის შემოწმებით.

რიცხვები, თარიღები, ფორმატები

ალბანური დოკუმენტები თარიღს დღე.თვე.წელი ფორმატით წერს, წერტილებით ან ხაზებით, თვის სახელი ხშირად სიტყვიერად. ათასების გამყოფი წერტილია, ათწილადის მძიმე (1.500,00 ნიშნავს ათას ხუთასს). ვალუტა ალბანეთში ლეკია (ALL), კოსოვოში ევრო, ჩრდილოეთ მაკედონიაში დენარი, და ფინანსურ დოკუმენტებში ვალუტის მითითება უცვლელი რჩება, რაც სამ ქვეყანას შორის განსხვავების კიდევ ერთი ნიშანია. ალბანური პირადი ნომერი ათნიშნა კომბინაციაა ასოებითა და ციფრებით, კოსოვური ათნიშნა ციფრული, და ორივე თარგმანში უცვლელი რჩება. ქართული დოკუმენტების ალბანურად თარგმნისას თარიღები ალბანური ფორმატით, რიცხვები ალბანური გამყოფებით იწერება, ხოლო ქართული პირადი ნომერი 11-ნიშნა ფორმატით, განმარტებით.

ორმაგი რეგისტრაცია: ერთი ფაქტი, ორი ქვეყანა

ქართულ-ალბანური ოჯახებისთვის ხშირი სცენარია, როცა ერთი და იგივე ცხოვრებისეული ფაქტი ორივე ქვეყნის რეესტრში უნდა დაფიქსირდეს: ალბანეთში დაბადებული ბავშვი საქართველოს მოქალაქეობასაც იღებს, ტირანაში დაქორწინებული წყვილი ქორწინებას საქართველოში არეგისტრირებს, საქართველოში გაფორმებული განქორწინება ალბანურ სამოქალაქო რეესტრში აისახება. ყოველი ასეთი შემთხვევა ორმიმართულებიან თარგმანს მოითხოვს, ხოლო სახელების, თარიღებისა და ადგილების ჩანაწერი ორივე ენაზე ერთმანეთს ზუსტად უნდა შეესაბამებოდეს. ალბანური სისტემა ამას ოჯახური ცნობით ართულებს: ალბანურ ოჯახურ ცნობაში ქართველი მეუღლე და ბავშვი ალბანური ტრანსკრიფციით ჩაიწერება, და ეს ჩანაწერი ქართულ დოკუმენტებთან უნდა შეესაბამებოდეს. ორმაგი რეგისტრაციის შემთხვევებში კლიენტს ერთიან ტრანსლიტერაციულ სქემას ვთავაზობთ, რომელსაც ორივე ქვეყნის დოკუმენტებში ვინარჩუნებთ.

კორპორატიული და კომერციული დოკუმენტები ორივე მიმართულებით

ალბანური კომპანიების საქართველოში საქმიანობა და ქართული კომპანიების ალბანეთში შესვლა კორპორატიული დოკუმენტების ორმხრივ ნაკადს ქმნის. ალბანური QKB-ის ისტორიული და მიმდინარე ამონაწერი (ekstrakt historik, ekstrakt aktual), წესდება (statut), დამფუძნებელი აქტი (akt themelimi) და ბენეფიციარი მესაკუთრის რეესტრის ამონაწერი ქართული უწყებისთვის ითარგმნება, ალბანური ცენტრალიზებული სისტემის განმარტებით, ხოლო ქართული სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერი, წესდება და ფინანსური ანგარიშგება ალბანელი პარტნიორისთვის ან QKB-სთვის ალბანურად. ალბანური კორპორატიული სამართლის ცნებები, sh.p.k. და sh.a. ფორმები, ადმინისტრატორის (administrator) და დამფუძნებელთა კრების გამიჯვნა, NIPT-ის ორმაგი ფუნქცია, ქართული სისტემას ფუნქციურად ემთხვევა, მაგრამ დეტალებში განსხვავდება. კომერციული ხელშეკრულებები ორსვეტიან ფორმატში ორივე მიმართულების ერთდროულ სამუშაოს მოითხოვს, ხოლო ენობრივი უპირატესობის მუხლი განსაკუთრებული სიფრთხილით ითარგმნება.

რატომ არ არის მიმართულება „უბრალოდ შებრუნება"

გავრცელებული წარმოდგენაა, რომ თუ მთარგმნელს ერთი მიმართულებით კარგად შეუძლია, მეორეც ავტომატურად გამოუვა. ალბანურთან ეს არ მუშაობს. ალბანურიდან ქართულად თარგმნისას მთარგმნელს სამი ქვეყნის ინსტიტუტების, ალბანური სამოქალაქო აქტების უნიკალური ფორმებისა და ციფრული ადმინისტრაციის ცოდნა სჭირდება, რომ ქართველ თანამშრომელს უცხო სისტემა სწორად აუხსნას; ქართულიდან ალბანურად თარგმნისას კი ალბანური ოფიციალური რეგისტრის ბუნებრივი ფლობა და ალბანეთისა და კოსოვოს ტერმინოლოგიური სხვაობის ცოდნა, რომ ტექსტი ტირანელმა ან პრიშტინელმა ჩინოვნიკმა „მშობლიურად" წაიკითხოს. ჩვენს გუნდში ორივე მიმართულებაზე ცალკე რედაქტორები მუშაობენ: ალბანურ ტექსტს ალბანური მშობლიური ენის მქონე რედაქტორი ამოწმებს, ქართულს ქართული იურიდიული ენის სპეციალისტი.

პირადი კორესპონდენცია და სწრაფი თარგმანი

ორივე მიმართულებით არსებობს ტექსტების ჯგუფი, რომელსაც დამოწმება არ სჭირდება, სიჩქარე კი სასიცოცხლოდ: ალბანური უწყების შეტყობინება e-Albania-ში, ალბანელი პარტნიორის ელექტრონული წერილი, ალბანური კლინიკის რეკომენდაცია, ქართული უნივერსიტეტის ბრძანება ალბანელი სტუდენტისთვის. ასეთი ტექსტებისთვის გვაქვს ექსპრეს ფორმატი დამოწმების გარეშე, სადაც მოკლე ტექსტი რამდენიმე საათში ბრუნდება ელექტრონულად, ორივე მიმართულებით ერთნაირად სწრაფად. სიჩქარე ხარისხს არ ეწირება: ექსპრეს თარგმანსაც იგივე მთარგმნელები ასრულებენ, უბრალოდ ფორმალური რედაქტირების ეტაპი მოკლდება.

რომელ მიმართულებაში რა დამოწმება სჭირდება

• ალბანურიდან ქართულად, ქართული უწყებისთვის: ალბანეთის ან ჩრდილოეთ მაკედონიის აპოსტილი დედანზე + ჩვენი ნოტარიულად დამოწმებული ქართული თარგმანი; კოსოვური დოკუმენტი ინდივიდუალური სქემით
• ალბანურიდან ქართულად, კერძო საჭიროებისთვის (ექიმი, პარტნიორი, პირადი ინფორმაცია): დამოწმების გარეშე ან სააგენტოს ბეჭდით
• ქართულიდან ალბანურად, ალბანური უწყებისთვის: ნოტარიული დამოწმება საქართველოში + აპოსტილი; უწყების მოთხოვნით ორეტაპიანი სქემა ინგლისურის ან იტალიურის გავლით
• ქართულიდან ალბანურად, პარტნიორისთვის ან უნივერსიტეტისთვის: ხშირად საკმარისია სააგენტოს დამოწმება
• მარკეტინგული და ტურისტული ტექსტები ორივე მიმართულებით: დამოწმების გარეშე, ლოკალიზაციის ფორმატით

პროცესი და ვადები

დოკუმენტს ან ტექსტს საიტზე ტვირთავთ, უთითებთ მიმართულებას, სამიზნე ქვეყანასა და უწყებას, ჩვენ ვაფასებთ, ვადგენთ ლეგალიზაციის სქემას და ტერმინოლოგიურ ვარიანტს და ვიწყებთ. სტანდარტული პირადი დოკუმენტი ორივე მიმართულებით ერთ სამუშაო დღეში მზადდება, ექსპრესით 1-2 საათში; ნოტარიული აქტი, კორპორატიული პაკეტი ან ლოკალიზაციის პროექტი ინდივიდუალური ვადითა და ტერმინოლოგიური ბაზით. თარგმანის დაწყებამდე ვითხოვთ პასპორტის ასლს სახელების შესადარებლად და, თუ დოკუმენტი კონკრეტული პროცედურისთვისაა, ამ პროცედურის დასახელებას, რათა ტერმინოლოგია და დამოწმების ფორმა ზუსტად მოვარგოთ.

ხშირად დასმული კითხვები