ალბანური ენის თარჯიმანი თბილისში

ალბანური ენა სამ ქვეყანაშია ოფიციალური ან თანაოფიციალური: ალბანეთში, კოსოვოში და ჩრდილოეთ მაკედონიაში, და თითოეულს საკუთარი ადმინისტრაციული სისტემა, საკუთარი დოკუმენტების ფორმა და ლეგალიზაციის საკუთარი წესი აქვს, ალბანეთის აპოსტილიდან კოსოვოს განსაკუთრებულ სტატუსამდე. საქართველოსა და ალბანურენოვან სამყაროს შორის ურთიერთობა მოცულობით მცირეა, მაგრამ იზრდება: ორივე ქვეყანა ევროპული ინტეგრაციის გზაზეა, ტურიზმი ორივე მიმართულებით მოძრაობს, ალბანელი სტუდენტები ქართულ უნივერსიტეტებში ჩნდებიან, ქართული ღვინო ალბანურ ბაზარზე შედის, ალბანური ტურისტული და სამშენებლო ბიზნესი საქართველოს სწავლობს, და ქართულ-ალბანური ოჯახებიც ჩნდება. ჩვენ ვთარგმნით ალბანურიდან ქართულად და ქართულიდან ალბანურად, ვამოწმებთ თარგმანს ნოტარიულად, ვურთავთ აპოსტილს და ვიცნობთ ალბანური ბიუროკრატიის იმ თავისებურებებს, ოჯახური ცნობიდან ციფრულ e-Albania პორტალამდე, რომლებიც ევროპის სხვა ქვეყნებში არ გვხვდება.

სამი ქვეყანა, ერთი ენა, სამი წესი

ალბანური თარგმანის შეკვეთისას პირველი კითხვა არა „რა წერია", არამედ „საიდან არის" დოკუმენტი ან „სად მიდის": ალბანეთი ჰააგის აპოსტილის კონვენციის მონაწილეა 2004 წლიდან, და ალბანური დოკუმენტი აპოსტილით მზადდება, რომელსაც ევროპისა და საგარეო საქმეთა სამინისტრო ტირანაში გასცემს; ჩრდილოეთ მაკედონია, სადაც ალბანური 2019 წლიდან თანაოფიციალურია, ასევე კონვენციის მონაწილეა და აპოსტილს იუსტიციის სამინისტრო გასცემს; კოსოვო კი, სადაც ალბანური ძირითადი ოფიციალური ენაა, კონვენციის მონაწილე არ არის, და კოსოვური დოკუმენტების სამართლებრივი სტატუსი საქართველოში ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ცალკე დაზუსტებას საჭიროებს, რაზეც შეკვეთამდე კონსულტაციას გთავაზობთ. ენობრივადაც სამივე სივრცე განსხვავდება: სტანდარტული ალბანური ტოსკურ დიალექტზეა აგებული და ალბანეთის ოფიციალური ენაა, კოსოვოსა და ჩრდილოეთ მაკედონიაში კი გეგური დიალექტი ყოველდღიური მეტყველების ენაა, თუმცა ოფიციალური დოკუმენტები სტანდარტულ ალბანურს მიჰყვება, კოსოვური იურიდიული ტერმინოლოგია კი იუგოსლავიური სამართლებრივი ტრადიციის კვალს ატარებს.

ვინ არიან ლიცენზირებული მთარგმნელები ალბანეთში

ალბანეთში ოფიციალურ თარგმანს ლიცენზირებული მთარგმნელი (përkthyes i licencuar) ასრულებს, რომელსაც იუსტიციის სამინისტრო რეესტრში არეგისტრირებს გამოცდის საფუძველზე, კონკრეტული ენისთვის, ხოლო თარგმანი ნოტარიუსთან (noter) მოწმდება. ალბანური უწყება უცხოური დოკუმენტის თარგმანს, როგორც წესი, სწორედ ასეთი მთარგმნელისგან ითხოვს. ქართული ენისთვის ლიცენზირებული მთარგმნელი ალბანეთში პრაქტიკულად არ არსებობს, და ეს ორ პრაქტიკულ სქემას ქმნის. პირველი: საქართველოში ნოტარიულად დამოწმებული ალბანური თარგმანი აპოსტილით, რომელსაც ალბანური უწყებები უცხოურ საჯარო დოკუმენტად იღებენ; ეს გზა უმეტეს შემთხვევაში მუშაობს. მეორე: თუ კონკრეტული უწყება ალბანელ ლიცენზირებულ მთარგმნელს ითხოვს, ინგლისურის ან იტალიურის გავლით ორეტაპიანი სქემა გამოიყენება, რადგან ინგლისურ-ალბანური და იტალიურ-ალბანური ლიცენზირებული მთარგმნელები ალბანეთში მრავლად არიან. ამ ვარიანტებს შეკვეთისას წინასწარ განვიხილავთ.

რომელი დოკუმენტები მოდის ალბანურად

• დაბადების მოწმობა (certifikatë lindjeje) და პირადი ცნობა (certifikatë personale)
• ოჯახური ცნობა (certifikatë familjare), ალბანური სისტემის უნიკალური დოკუმენტი, რომელიც ოჯახის სრულ შემადგენლობას აღწერს და ბევრი პროცედურისთვის სავალდებულოა
• ქორწინების მოწმობა (certifikatë martese) და ცნობა ოჯახური მდგომარეობის შესახებ
• ნასამართლობის ცნობა (dëshmi penaliteti) ბინადრობისა და სამუშაოსთვის
• საცხოვრებელი ადგილის ცნობა (vërtetim banimi)
• უნივერსიტეტების დიპლომები და ნიშნების ფურცლები: ტირანის უნივერსიტეტი, ტირანის პოლიტექნიკური და სამედიცინო უნივერსიტეტები, კერძო უნივერსიტეტები
• ბიზნესის ეროვნული ცენტრის (QKB) ამონაწერი და კომპანიის დოკუმენტები
• ალბანელი ნოტარიუსის აქტები და სასამართლო გადაწყვეტილებები
• საავადმყოფოს გაწერის ფურცელი (fletë-dalje) და სამედიცინო დასკვნები
• კოსოვური და ჩრდილოეთ მაკედონიური დოკუმენტები ალბანურად, საკუთარი ფორმებით

რომელი ქართული დოკუმენტები ითარგმნება ალბანურად

ქართულიდან ალბანურად თარგმანის რეალური შემთხვევები ალბანეთში ბინადრობას, სწავლას, ქორწინებას, ბიზნესს და დიპლომის აღიარებას უკავშირდება: ნასამართლობის ცნობა და სამოქალაქო აქტები ბინადრობის ნებართვისთვის (leje qëndrimi), რომელსაც საზღვრისა და მიგრაციის დირექცია განიხილავს; ატესტატი და დიპლომი ალბანურ უნივერსიტეტში ჩარიცხვისთვის ან საგანმანათლებლო სერვისების ცენტრში (QSHA) აღიარებისთვის; ცნობა ოჯახური მდგომარეობის შესახებ ალბანურ სამოქალაქო რეესტრში ქორწინების რეგისტრაციისთვის; სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერი და წესდება ბიზნესის ეროვნულ ცენტრში კომპანიის რეგისტრაციისთვის; ღვინისა და სასურსათო პროდუქციის სერტიფიკატები ალბანური იმპორტიორისთვის. ამას ემატება მარკეტინგული და ტურისტული თარგმანი ალბანური აუდიტორიისთვის, სადაც ალბანური ვერსია ბაზრის მოთხოვნაა, რადგან ალბანელი მომხმარებელი მშობლიურ ენაზე მიმართვას აფასებს.

e-Albania: ციფრული დოკუმენტები QR-კოდით

ალბანეთი ბოლო წლებში ადმინისტრაციული ციფრულიზაციის ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფი მაგალითია: e-Albania პორტალი სამოქალაქო აქტების, ნასამართლობის ცნობების, საცხოვრებელი ადგილის ცნობებისა და ბიზნეს-რეესტრის ამონაწერების უმეტესობას ელექტრონულად, ციფრული ბეჭდითა და QR-კოდით გასცემს, ქაღალდის ვერსიის გარეშე. ეს ქართველი მიმღებისთვის ორ საკითხს ქმნის. პირველი: ქართული უწყება ნაბეჭდ ვერსიას აპოსტილით ითხოვს, და ალბანური ელექტრონული დოკუმენტის აპოსტილირება ალბანეთის სამინისტროში ცალკე პროცედურაა, რომელიც წინასწარ უნდა დაიგეგმოს. მეორე: თარგმანში ელექტრონული წარმომავლობა, ციფრული ბეჭედი და QR-კოდი აისახება, რომ ქართველმა თანამშრომელმა დოკუმენტის ბუნება გაიგოს და, სურვილისამებრ, მისი ნამდვილობა e-Albania-ს პორტალზე თავად შეამოწმოს. ჩვენ ალბანური ციფრული დოკუმენტების ფორმატებს ვიცნობთ და კლიენტს წინასწარ ვურჩევთ, რა ფორმით გამოითხოვოს დოკუმენტი ალბანეთში, რომ საქართველოში მიიღონ.

ალბანური ენა თარგმანში: რა უნდა იცოდეს მთარგმნელმა

ალბანური ინდოევროპული ოჯახის დამოუკიდებელი შტოა, არცერთ სხვა ცოცხალ ენასთან ახლო ნათესაობის გარეშე, საკუთარი ორთოგრაფიით (ë, ç, dh, gj, ll, nj, rr, sh, th, xh, zh დიგრაფებით), რთული სახელობითი სისტემით და ზმნის ფორმებით, რომლებიც სხვა ევროპულ ენებში იშვიათია. ალბანური ადმინისტრაციული და იურიდიული ტერმინოლოგია იტალიური და ფრანგული წარმოშობის ტერმინებით არის გაჯერებული, ისტორიული კავშირების გამო, ხოლო კოსოვური ტერმინოლოგია იუგოსლავიური კალკებით. ალბანური სახელების ქართული ტრანსკრიფცია ალბანურ გამოთქმას უნდა მიჰყვებოდეს: Xhevahir ჯევაჰირ, Gjergj გერგ, Çiljeta ჩილიეტა, Ylli ილი, და ერთხელ არჩეული ფორმა ამ პირის ყველა დოკუმენტში უცვლელი რჩება. ჩვენი ალბანური მთარგმნელები ენას პირდაპირ ფლობენ, ალბანეთში ან კოსოვოში ცხოვრებისა და მუშაობის გამოცდილებით, და სტანდარტულ ალბანურთან ერთად გეგურ ვარიანტსაც იცნობენ.

საგანმანათლებლო დოკუმენტები: მატურა, 4-10 შკალა, აღიარება

ალბანური სასკოლო განათლება სახელმწიფო მატურის (Matura Shtetërore) გამოცდით სრულდება, და ატესტატი (dëftesë pjekurie) მატურის შედეგებთან ერთად მოდის, ხოლო ალბანური უნივერსიტეტების დიპლომები 4-დან 10-მდე შკალას იყენებენ, სადაც 10 უმაღლესია და 5 მინიმალური დადებითი, რაც ქართული სისტემისგან განსხვავდება და განმარტებით შენიშვნას საჭიროებს. უცხოური დიპლომების აღიარებას ალბანეთში საგანმანათლებლო სერვისების ცენტრი (QSHA) აწარმოებს, და ქართული დიპლომი ალბანურად ითარგმნება სასწავლო პროგრამის აღწერით, აპოსტილითა და ნოტარიული დამოწმებით. საპირისპირო მიმართულებით ალბანური დიპლომი საქართველოში აღიარებისთვის განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრისთვის ითარგმნება შეფასების სისტემის განმარტებით და ბოლონიის სისტემის ხარისხების (bachelor, master i shkencave, master profesional, ეს უკანასკნელი ალბანური სისტემის თავისებურებაა) ქართულ სისტემასთან შედარებით. ორივე მიმართულებით საგნების სახელწოდებები კლიენტის ყველა დოკუმენტში ერთნაირად ითარგმნება.

ბიზნესი ალბანეთთან: ტურიზმი, ენერგეტიკა, ევროპული გზა

ალბანური ეკონომიკა ბოლო წლების ტურისტული ბუმით, ჰიდროენერგეტიკით, სამშენებლო სექტორითა და მომსახურების ინდუსტრიით გამოირჩევა, და ალბანური ბიზნესი, რომელიც ბალკანეთის გარეთ ბაზრებს ეძებს, საქართველოს, როგორც მსგავსი ტურისტული პროფილისა და ევროპული მისწრაფების ქვეყანას, სულ უფრო ხშირად განიხილავს. ალბანური კორპორატიული სისტემა ბიზნესის ეროვნულ ცენტრზეა (QKB) ცენტრალიზებული, სადაც კომპანია რეგისტრირდება და საიდანაც ისტორიული და მიმდინარე ამონაწერი (ekstrakt historik, ekstrakt aktual) ონლაინ გაიცემა; კომპანიის ფორმები (sh.p.k., sh.a.) ქართული შპს-სა და სს-ს ფუნქციური ანალოგებია, ხოლო საიდენტიფიკაციო ნომერი (NIPT/NUIS) ერთდროულად სარეგისტრაციო და საგადასახადო ნომერია. ალბანური კომპანიის დოკუმენტები ქართველი პარტნიორისთვის ან ქართული უწყებისთვის ითარგმნება ამ სისტემის განმარტებით, ხოლო ქართული სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერი და წესდება QKB-სთვის ალბანურად. ორივე ქვეყნის ევროპული ინტეგრაციის პროცესი კიდევ ერთ ნაკადს ქმნის: ევროკავშირის პროგრამების, ტვინინგ-პროექტებისა და რეგიონული თანამშრომლობის დოკუმენტები, სადაც ალბანური და ქართული გამოცდილება ერთმანეთს ხვდება.

სამედიცინო დოკუმენტები: ალბანური ჯანდაცვის სისტემა

ალბანური ჯანდაცვის სისტემა ტირანის „დედა ტერეზას" სახელობის უნივერსიტეტის საავადმყოფოს ცენტრზე (QSUT), რეგიონულ საავადმყოფოებსა და სწრაფად მზარდ კერძო კლინიკებზეა აგებული, და სამედიცინო დოკუმენტები, გაწერის ფურცელი (fletë-dalje), ეპიკრიზი (epikrizë), სამედიცინო ანგარიში (raport mjekësor), სასამართლო-სამედიცინო დასკვნა, ალბანურად გაიცემა. ალბანელი პაციენტები საქართველოში იშვიათად მოდიან, რადგან ალბანური სამედიცინო ტურიზმი იტალიისა და თურქეთისკენაა მიმართული, მაგრამ ალბანელი სტუდენტების, ქართულ-ალბანური ოჯახებისა და საქართველოში მომუშავე ალბანელი მოქალაქეების სამედიცინო დოკუმენტები რეგულარულ ნაკადს ქმნის. ალბანური სამედიცინო ტერმინოლოგია ლათინურ, იტალიურ და ინგლისურ ფუძეებზეა აგებული და ქართველი ექიმისთვის ხშირად გამჭვირვალეა, მაგრამ მედიკამენტების სავაჭრო სახელწოდებები ბალკანური და იტალიური ბაზრისაა და ქართულ თარგმანში საერთაშორისო არაპატენტირებულ დასახელებას საჭიროებს. საპირისპირო მიმართულებით ქართული ეპიკრიზი ალბანური კლინიკისთვის ან ალბანელი ექიმების ორდენისთვის (Urdhri i Mjekëve) ალბანურად ითარგმნება.

ტრანსლიტერაცია: დიგრაფები და მამის სახელი

ალბანური ორთოგრაფია ლათინურ ანბანს დიგრაფებით იყენებს, და თითოეული დიგრაფი ერთ ბგერას აღნიშნავს: xh ჯ, gj გ (რბილი), ç ჩ, sh შ, zh ჟ, th და dh ინგლისურის მსგავსი ინტერდენტალური ბგერები, ll და rr გამკვრივებული ლ და რ. მთარგმნელი, რომელიც ალბანურ სახელს იტალიური ან ინგლისური ლოგიკით კითხულობს, Xhevahir-ს „ქსჰევაჰირად" აქცევს, რაც ალბანელისთვის ამოუცნობია. ალბანური სამოქალაქო აქტები მამის სახელსაც შეიცავს (atësia) სახელსა და გვარს შორის, და ეს ოფიციალური ჩანაწერის ნაწილია; ქართული სისტემა, რომელიც ერთ სახელსა და ერთ გვარს ელოდება, ამას შენიშვნით იღებს. თარგმანში სრულ სახელს დედნის თანმიმდევრობით ვინარჩუნებთ, ლათინურ ფორმას პასპორტის მიხედვით ვწერთ და ქართულ ტრანსკრიფციას ალბანური გამოთქმით ვამატებთ, ხოლო ერთხელ არჩეული ფორმა ამ პირის ყველა დოკუმენტში უცვლელი რჩება.

ტიპური შეცდომები ალბანურ თარგმანში

ალბანური მიმართულების გამოცდილება რამდენიმე განმეორებად ხარვეზს აჩვენებს, რომლებსაც სხვა შემსრულებლის თარგმანებში ვხვდებით: ალბანური სახელების იტალიური ან ინგლისური გამოთქმით ტრანსლიტერაცია დიგრაფების გაუგებრად; ოჯახური ცნობის ფუნქციის განმარტების არარსებობა; ალბანეთისა და კოსოვოს დოკუმენტების ერთნაირად დამუშავება ლეგალიზაციის განსხვავების გაუთვალისწინებლად; e-Albania ელექტრონული დოკუმენტის თარგმანი აპოსტილის გარეშე, რასაც ქართული უწყება არ იღებს; 4-10 შკალის განმარტების არარსებობა; კოსოვური იურიდიული ტერმინის ალბანეთის ტერმინოლოგიით თარგმნა ან პირიქით; NIPT-ის მხოლოდ საგადასახადო ნომრად ჩაწერა, თუმცა ის სარეგისტრაციო ნომერიცაა. ყოველი ეს პუნქტი ჩვენს შემოწმების სიაშია.

ქართველი ალბანეთში, ალბანელი საქართველოში

ორივე ქვეყანა ერთმანეთისთვის ბოლო წლებში აღმოჩენილი ტურისტული მიმართულებაა: ქართველები ალბანურ რივიერას, ტირანასა და ბერატს აღმოაჩენენ, ალბანელები კახეთს, სვანეთსა და თბილისს. ტურიზმიდან ბინადრობამდე გზა ბევრი ოჯახისთვის მოკლეა, და ორივე მიმართულებით ბინადრობის, სამუშაოსა და ქორწინების დოკუმენტების ნაკადი ჩნდება. ალბანეთში ბინადრობის ნებართვა (leje qëndrimi) საზღვრისა და მიგრაციის დირექციაში ნასამართლობის ცნობას, სამოქალაქო აქტებს, ფინანსურ დოკუმენტებსა და საცხოვრებელი ადგილის ცნობას ითხოვს, აპოსტილითა და ალბანური თარგმანით; საქართველოში ალბანელი მოქალაქის ბინადრობა ალბანური დოკუმენტების აპოსტილითა და ქართული თარგმანით მზადდება. ალბანური სამოქალაქო რეესტრი ქორწინების რეგისტრაციისთვის უცხოელისგან ცნობას ოჯახური მდგომარეობის შესახებ ითხოვს, ხოლო ალბანური ოჯახური ცნობა ქართული ქორწინების რეგისტრაციისთვის ალბანელი მეუღლის ოჯახური სტატუსის დამადასტურებელი დოკუმენტია, რომელიც ქართული უწყებისთვის განმარტებას საჭიროებს.

ევროპული ინტეგრაცია: საერთო გზა და საერთო დოკუმენტები

ალბანეთი ევროკავშირთან გაწევრიანების მოლაპარაკებებს აწარმოებს, საქართველო კანდიდატის სტატუსით ევროპული გზის საკუთარ ეტაპზეა, და ეს პარალელური პროცესი დოკუმენტების ახალ ნაკადს ქმნის: ევროკავშირის დაფინანსებული რეგიონული პროექტები, სადაც ალბანური და ქართული ინსტიტუტები პარტნიორები არიან, ტვინინგ-პროგრამები, სადაც ალბანური გამოცდილება ქართულ უწყებებს გადაეცემა ან პირიქით, სამოქალაქო საზოგადოების თანამშრომლობა, აკადემიური გაცვლა. ამ პროექტების დოკუმენტები, საპროექტო განაცხადები, ანგარიშები, პარტნიორობის შეთანხმებები, ხშირად ინგლისურის გავლით მიდის, მაგრამ ალბანური ინსტიტუტების შიდა დოკუმენტები, ალბანური კანონმდებლობის ამონარიდები და ალბანურენოვანი კვლევები ალბანურიდან პირდაპირ ითარგმნება, ევროპული ინტეგრაციის ტერმინოლოგიით, რომელსაც ორივე ქვეყანა ევროკავშირის ოფიციალური ლექსიკიდან იღებს.

რა გამოარჩევს ჩვენს ალბანურ თარგმანს

• სამივე ალბანურენოვანი სივრცის, ალბანეთის, კოსოვოსა და ჩრდილოეთ მაკედონიის, დოკუმენტების ფორმებისა და ლეგალიზაციის წესების ცოდნა
• სტანდარტული ალბანურისა და გეგური ვარიანტის ფლობა, კოსოვური იურიდიული ტერმინოლოგიის ჩათვლით
• e-Albania ციფრული დოკუმენტების ფორმატებისა და მათი საქართველოში წარდგენის წესის ცოდნა
• ნოტარიული დამოწმება ალბანურ-ქართულ წყვილში რეგისტრირებული მთარგმნელით და აპოსტილი იუსტიციის სახლში
• გულწრფელი რჩევა, როდის არის საჭირო ალბანელი ლიცენზირებული მთარგმნელის ვერსია და როგორ მოვაწყოთ ორეტაპიანი სქემა
• სტანდარტული პირადი დოკუმენტი 1 სამუშაო დღეში, ექსპრესით 1-2 საათში, პროცესი სრულად ონლაინ

ხშირად დასმული კითხვები