ხორვატული ენის თარჯიმანი თბილისში

ხორვატული თარგმანი საქართველოში ბოლო წლებში ერთი კონკრეტული მიზეზით გახშირდა: ხორვატია 2023 წლის იანვრიდან შენგენისა და ევროზონის წევრია, ხოლო მისი ტურიზმი, გემთმშენებლობა და მშენებლობა მუშახელს ევროკავშირის გარედან ეძებს, და ქართველი მუშები, მზარეულები, მძღოლები და ექთნები ამ ნაკადის ნაწილი გახდნენ. ამას ემატება ადრიატიკის სანაპიროზე უძრავი ქონების მყიდველები, ქართველი სტუდენტები ზაგრებსა და სპლიტში, ქართულ-ხორვატული ოჯახები და ორივე ქვეყნის ღვინის მწარმოებლები, რომლებიც ერთმანეთს კონკურენტადაც და პარტნიორადაც ხედავენ. ჩვენ ვთარგმნით ხორვატულიდან ქართულად და ქართულიდან ხორვატულად, თარგმანს ნოტარიულად ვამოწმებთ და აპოსტილს იუსტიციის სახლში ვურთავთ. ამ გვერდზე კი იმას ვხსნით, რითაც ხორვატია განსხვავდება: სასამართლო თარჯიმნის ინსტიტუტი, რომელიც აქ ჯერ კიდევ მოქმედებს, OIB ნომერი, რომლის გარეშეც ხორვატიაში არაფერი კეთდება, და ენა, რომელსაც სერბულისგან გამიჯვნა კანონით უწერია.

ხორვატია 2023 წლის შემდეგ: შენგენი, ევრო და ევროკავშირის დოკუმენტების წესი

ხორვატია ევროკავშირს 2013 წელს შეუერთდა, შენგენის ზონასა და ევროზონას კი 2023 წლის 1 იანვარს, ერთ დღეს. ქართველი კლიენტისთვის ეს სამ რამეს ნიშნავს. მოკლე ვიზიტისთვის ხორვატიაში იგივე უვიზო 90 დღე მოქმედებს, რაც შენგენის სხვა ქვეყნებში, და თარგმანი არ სჭირდება. სამუშაოდ ან სასწავლოდ ბინადრობის ნებართვა და, სამუშაოს შემთხვევაში, ერთიანი ნებართვა (dozvola za boravak i rad) სჭირდება, რომელსაც შინაგან საქმეთა სამინისტროს (MUP) პოლიციის სამმართველოები გასცემენ, და სწორედ ამ განაცხადს მოჰყვება ქართული დოკუმენტების პაკეტი. მესამე: ევროკავშირის შიგნით საჯარო დოკუმენტები აპოსტილის გარეშე მოძრაობს, და ხორვატი ჩინოვნიკი ამას მიჩვეულია; ქართული დოკუმენტი კი ამ წესის გარეთაა და აპოსტილი ყოველთვის სჭირდება. ამიტომ ქართულ დოკუმენტს ხორვატიისთვის აპოსტილით ვამზადებთ, თუნდაც მიმღებმა თავიდან არ მოითხოვოს.

სასამართლო თარჯიმანი (sudski tumač) და რას ნიშნავს ეს ქართული დოკუმენტისთვის

ხორვატიაში ოფიციალურ თარგმანს მუდმივი სასამართლო თარჯიმანი (stalni sudski tumač) ასრულებს, რომელსაც საოლქო სასამართლოს პრეზიდენტი ოთხი წლით ნიშნავს, ფიცის დადებისა და სამართლის საფუძვლების გამოცდის შემდეგ, და რომელსაც საკუთარი ბეჭედი და თარგმანების რეესტრი აქვს. ხორვატული უწყება უცხოური დოკუმენტის თარგმანს სწორედ ამ ბეჭდით ელოდება. ქართველი კლიენტისთვის მნიშვნელოვანი ისაა, რომ ქართული ენის სასამართლო თარჯიმანი ხორვატიაში პრაქტიკულად არ არსებობს: სასამართლო თარჯიმნების სიაში ინგლისური, გერმანული, იტალიური, სერბული, რუსული და ათეულობით სხვა ენაა, ქართული კი არა. ამიტომ ორი გზა რჩება: თარგმანი საქართველოში, ნოტარიული დამოწმებითა და აპოსტილით, რომელიც ხორვატიისთვის უცხოური საჯარო დოკუმენტია, ან ინგლისური თარგმანი, რომელსაც ხორვატიაში ინგლისურის სასამართლო თარჯიმანი ადგილზე გადააქცევს ხორვატულად. MUP და უნივერსიტეტები პირველსაც იღებენ, ზოგი სასამართლო და ნოტარიუსი მეორეს ითხოვს, და ამას შეკვეთამდე ვარკვევთ.

ვინ მოდის ჩვენთან ხორვატული თარგმანისთვის

• სეზონური და მუდმივი მუშაკები ტურიზმში, მშენებლობასა და გემთმშენებლობაში: სამუშაო ნებართვისთვის დიპლომი, პროფესიული სერტიფიკატი, ნასამართლობის ცნობა
• ექიმები, ექთნები და მომვლელები, რომლებსაც ხორვატიის სამედიცინო პალატები რეგისტრაციისთვის დოკუმენტებს სთხოვენ
• სტუდენტები ზაგრების, სპლიტის, რიეკისა და ოსიეკის უნივერსიტეტებში
• ქართულ-ხორვატული ოჯახები: ქორწინება, ბავშვის რეგისტრაცია ორივე ქვეყანაში, განქორწინება, მემკვიდრეობა
• უძრავი ქონების მყიდველები ისტრიაში, დალმაციასა და კუნძულებზე, რომლებსაც ნოტარიუსი და მიწის რეესტრი დოკუმენტებს სთხოვს
• ხორვატიაში მცხოვრები ქართველები, რომლებსაც საქართველოში ხორვატული ცნობა, სასამართლო გადაწყვეტილება ან რეესტრის ამონაწერი სჭირდებათ
• ქართული და ხორვატული ღვინის კომპანიები, ტურისტული ოპერატორები და IT ფირმები, რომლებიც ერთმანეთთან ხელშეკრულებებს აფორმებენ

აპოსტილი ხორვატიაში: მუნიციპალური სასამართლო, არა სამინისტრო

ხორვატია ჰააგის აპოსტილის კონვენციას იუგოსლავიის სამართალმემკვიდრედ 1991 წლიდან იყენებს, და ხორვატულ დოკუმენტზე აპოსტილს მუნიციპალური სასამართლოები (općinski sud) გასცემენ, ქვეყნის ყველა ქალაქში, არა სამინისტრო ან ერთი ცენტრალური უწყება. ხორვატიაში მყოფი ქართველისთვის ეს მოსახერხებელია: დაბადების, ქორწინების ან მოქალაქეობის ამონაწერი (izvadak, domovnica), ნოტარიული აქტი ან სასამართლო გადაწყვეტილება ადგილობრივ სასამართლოში ერთ ვიზიტში აპოსტილდება. ერთი ნიუანსი, რომელსაც ხშირად უგულებელყოფენ: ხორვატიაში სამოქალაქო აქტების ამონაწერს მოქმედების ვადა არ აქვს, მაგრამ ბევრი ხორვატული და ქართული უწყება ექვს თვეზე ძველ ამონაწერს არ იღებს, ამიტომ აპოსტილირებას ვადების მიხედვით ვგეგმავთ. საპირისპირო მიმართულებით ქართული დოკუმენტი აპოსტილს იუსტიციის სახლში იღებს, რასაც შეკვეთის ფარგლებში ჩვენ ვასრულებთ. აპოსტილი ორიგინალს ურთვება, თარგმანს არა: ჯერ ორიგინალი, შემდეგ თარგმანი აპოსტილის ჩათვლით, ბოლოს ნოტარიუსი.

OIB: თერთმეტი ციფრი, რომლის გარეშეც ხორვატიაში არაფერი კეთდება

ხორვატიაში ყველა ფიზიკურ და იურიდიულ პირს პირადი საიდენტიფიკაციო ნომერი (OIB, osobni identifikacijski broj) აქვს, თერთმეტნიშნა, რომელსაც საგადასახადო ადმინისტრაცია ანიჭებს და რომელიც ყველა დოკუმენტში, ხელშეკრულებაში, ინვოისსა და რეესტრში ჩნდება. უცხოელს, მათ შორის ქართველს, OIB უძრავი ქონების ყიდვამდე, კომპანიის დაფუძნებამდე, ბანკის ანგარიშის გახსნამდე და სამუშაოს დაწყებამდე სჭირდება, და მისი მისაღებად ქართული პასპორტი და ხშირად დაბადების მოწმობა ხორვატული თარგმანით წარედგინება. ეს ხშირად პირველი დოკუმენტია, რომელსაც ხორვატიის მიმართულებით ვთარგმნით. ქართული პირადი ნომერიც თერთმეტნიშნაა, და ეს დამთხვევა ზოგჯერ დაბნეულობას იწვევს: თარგმანში ორივე ნომერი უცვლელად რჩება და შენიშვნით იხსნება, რომელი რომელი სისტემისაა. OIB-ის გარდა ხორვატულ დოკუმენტებში ძველი JMBG (იუგოსლავიური პირადი ნომერი) კვლავ გვხვდება, განსაკუთრებით 2009 წლამდე გაცემულ საბუთებში, და თარგმანში მასაც ვინარჩუნებთ.

ხორვატული ენა თარგმანში: სად ცდება "სერბულ-ხორვატული" მთარგმნელი

ხორვატული, სერბული, ბოსნიური და მონტენეგრული ერთმანეთის გასაგები ენებია, და ბაზარზე ბევრი მთარგმნელია, რომელიც ოთხივეს ერთად სთავაზობს. ოფიციალურ დოკუმენტში ეს რისკია, რადგან ხორვატია ენობრივ განსხვავებას შეგნებულად და კანონმდებლობითაც ინარჩუნებს. ხორვატული მხოლოდ ლათინურ ანბანს ხმარობს; სერბულში კირილიცა თანაბარია. თვეების სახელები ხორვატულში სლავურია (siječanj, veljača, ožujak), სერბულში ლათინური (januar, februar), და ქართული დოკუმენტის ხორვატულად თარგმნისას თვე "januar"-ად ჩაწერა მკითხველს მაშინვე ეუბნება, რომ ტექსტი ხორვატმა არ დაწერა. უწყებების, სასამართლოების და პროფესიების სახელწოდებები, სამართლებრივი ტერმინოლოგია, ინფინიტივის გამოყენება ზმნასთან, ყველაფერი ეს ხორვატულ ნორმას მიჰყვება, რომელიც სერბულისგან 1990-იანი წლებიდან სისტემატურად შორდება. ჩვენი ხორვატული მთარგმნელები ენას პირდაპირ ფლობენ, ხორვატიაში ცხოვრების ან სწავლის გამოცდილებით, და სერბულ დოკუმენტს ხორვატულის, ხოლო ხორვატულს სერბულის ლოგიკით არ თარგმნიან.

საგანმანათლებლო დოკუმენტები: 1-დან 5-მდე და აღიარება

ხორვატიაში სკოლაც და უნივერსიტეტიც ხუთბალიან სისტემას იყენებს: 5 (izvrstan) საუკეთესოა, 2 (dovoljan) გამსვლელი მინიმუმი, 1 ჩაჭრა. ქართული სისტემა უნივერსიტეტში 100-ქულიან, სკოლაში 10-ქულიან შკალას ხმარობს, ამიტომ ხორვატულ დიპლომსა და დანართს (dopunska isprava o studiju) ქართულ თარგმანში შკალის განმარტება ერთვის, ხოლო ქართულ დიპლომს ხორვატულად ან ინგლისურად თარგმნისას ქულების მნიშვნელობა ცალკე შენიშვნით იხსნება. ქართული დიპლომის აღიარებას ხორვატიაში ორი უწყება აწარმოებს: სწავლის გაგრძელებისთვის თავად უნივერსიტეტი, სამუშაოსთვის კი განათლების, მეცნიერებისა და ახალგაზრდობის სამინისტროსთან არსებული აღიარების სააგენტო (AZVO, ENIC/NARIC ცენტრი). ორივე დოკუმენტებს ხორვატულად ან ინგლისურად იღებს და დიპლომთან ერთად ნიშნების ფურცელს ან დანართს ითხოვს. სასკოლო ატესტატის (svjedodžba o završnom ispitu, ხოლო გიმნაზიის შემთხვევაში državna matura) აღიარებას განათლების სააგენტო აწარმოებს, და ქართული საატესტატო გამოცდების სისტემა ხორვატული სახელმწიფო მატურასგან განსხვავდება, რაც თარგმანის შენიშვნაში იხსნება.

ჯანდაცვა: სამედიცინო პალატები და ქართველი ექთნები

ხორვატიის ჯანდაცვის სისტემა, სანაპიროზე განსაკუთრებით, პერსონალს კარგავს, რადგან ხორვატი ექიმები და ექთნები გერმანიასა და ავსტრიაში მიდიან, და ეს ვაკანსიები ევროკავშირის გარედან ივსება. ევროკავშირის გარეთ მიღებული სამედიცინო განათლების მქონე სპეციალისტი ჯანდაცვის სამინისტროში კვალიფიკაციის აღიარებას გადის, შემდეგ კი შესაბამის პალატაში (ექიმების, ექთნების, სტომატოლოგების, ფარმაცევტების პალატა) რეგისტრირდება, რომელიც ლიცენზიას (odobrenje za samostalan rad) გასცემს. თარგმანი პირველივე ეტაპზეა საჭირო: დიპლომი, ნიშნების ფურცელი სასწავლო საათებით, სპეციალობის სერტიფიკატი, საქართველოს ლიცენზია და ცნობა, რომ ის მოქმედია, სამუშაო გამოცდილების ცნობა. პალატები ხორვატულ თარგმანს ითხოვენ, და დოკუმენტების პაკეტში საგნების სახელწოდებები დიპლომში, ნიშნების ფურცელსა და პროგრამის აღწერაში სიტყვასიტყვით ერთნაირი უნდა იყოს. ხორვატულის ცოდნის დადასტურება ცალკე ეტაპია, და აქ ხორვატული ენის B2 დონე ჩვეულებრივ სავალდებულოა.

ქორწინება და ოჯახი: matični ured და ორმაგი რეგისტრაცია

ხორვატიაში ქორწინებას სამოქალაქო აქტების განყოფილება (matični ured) ან, სამოქალაქო ძალის მქონე რელიგიური ქორწინების შემთხვევაში, ეკლესია არეგისტრირებს, და უცხოელმა პარტნიორმა ცნობა უნდა წარადგინოს, რომ ქორწინებას დაბრკოლება არ აქვს. ქართული ცნობა ოჯახური მდგომარეობის შესახებ, დაბადების მოწმობა და, წინა ქორწინების შემთხვევაში, განქორწინების დოკუმენტი აპოსტილითა და ხორვატული თარგმანით მზადდება; ხორვატული უწყება ამ ცნობის ხანდაზმულობას ამოწმებს, ჩვეულებრივ ექვს თვემდე, ამიტომ თარგმანსა და აპოსტილს ერთად ვგეგმავთ. ბავშვის დაბადება ხორვატიაში ქართველი მშობლისთვის ორმაგ რეგისტრაციას ნიშნავს: ხორვატული დაბადების ამონაწერი (izvadak iz matice rođenih) აპოსტილითა და ჩვენი ქართული თარგმანით საქართველოს საკონსულოში ან იუსტიციის სახლში მიდის, რომ ბავშვს ქართული მოქალაქეობა და პასპორტი გაუფორმდეს. ხორვატული ამონაწერი, ევროპული სტანდარტით, მრავალენოვანი ფორმითაც გაიცემა, მაგრამ ამ ფორმაში ქართული არ არის, ამიტომ თარგმანი მაინც სჭირდება.

უძრავი ქონება ადრიატიკაზე: ნოტარიუსი, მიწის რეესტრი და ორმხრივობა

ხორვატიაში უცხოელს უძრავი ქონების ყიდვა ორმხრივობის პრინციპით შეუძლია, და საქართველოსთან ეს პრინციპი მოქმედებს, ამიტომ ქართველი მოქალაქე ხორვატულ ბინას ან სახლს ისევე ყიდულობს, როგორც ხორვატი, თუმცა სოფლის მეურნეობის მიწისა და დაცული ტერიტორიების გამონაკლისით. ნასყიდობის ხელშეკრულებას ხორვატიაში ნოტარიუსი ამოწმებს, საკუთრება მიწის რეესტრში (zemljišne knjige) რეგისტრირდება, და ქართველ მყიდველს OIB, პასპორტი და ხშირად ცნობა ოჯახური მდგომარეობის შესახებ სჭირდება, რადგან ხორვატული ქონებრივი სამართალი მეუღლეთა თანასაკუთრებას მკაცრად არეგულირებს. ხორვატული ნასყიდობის ხელშეკრულება, მიწის რეესტრის ამონაწერი (zemljišnoknjižni izvadak), ენერგოეფექტურობის სერტიფიკატი და საკადასტრო გეგმა ქართულად ქართული ბანკისთვის, ნოტარიუსისთვის ან საგადასახადო სამსახურისთვის ითარგმნება, ხოლო ქართული მინდობილობა, თუ მყიდველი გარიგებაზე ვერ ჩადის, ხორვატულად, აპოსტილითა და ხორვატული ნოტარიუსის მოთხოვნების გათვალისწინებით, რომელიც მინდობილობის ტექსტში კონკრეტულ უფლებამოსილებებს ელოდება.

ბიზნესი ხორვატიასთან: d.o.o., სასამართლო რეესტრი და ღვინო

ხორვატული შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება (d.o.o.) ქართული შპს-ს ანალოგია, ხოლო მარტივი d.o.o. (j.d.o.o.) ერთევროიანი კაპიტალით სტარტაპებისთვის შეიქმნა. ორივე სასამართლო რეესტრში (sudski registar) რეგისტრირდება, არა ბიზნესრეესტრში, და ამონაწერი სასამართლოსგან გაიცემა, რაც ქართული უწყებისთვის შენიშვნით იხსნება. ქართულ-ხორვატული ბიზნესის დოკუმენტები ორივე მიმართულებით მოძრაობს: ხორვატული სასამართლო რეესტრის ამონაწერი, სადამფუძნებლო აქტი და დირექტორის უფლებამოსილება ქართული საჯარო რეესტრისთვის, ქართული ამონაწერი და წესდება ხორვატიელი პარტნიორისა და ბანკისთვის. ღვინის სექტორში ორივე ქვეყანა ერთდროულად კონკურენტიცაა და პარტნიორიც: ხორვატული ღვინის მწარმოებლები ქართულ ქვევრის ტექნოლოგიას სწავლობენ, ქართული ღვინო ხორვატიის ტურისტულ ბაზარზე შედის, და ამ ურთიერთობის ხელშეკრულებები, სერტიფიკატები და ეტიკეტების ტექსტები ხორვატულად ან ინგლისურად ითარგმნება. ხორვატული ღვინის კლასიფიკაცია (vrhunsko, kvalitetno, stolno vino) და გეოგრაფიული აღნიშვნები ქართული სისტემისგან განსხვავდება და ტერმინის ზუსტ, არა მიახლოებით შესატყვისს ითხოვს.

ტრანსლიტერაცია: ხორვატული სახელები ქართულად

ხორვატული ლათინური ანბანი დიაკრიტიკულ ასოებს იყენებს, რომლებიც ტრანსლიტერაციაში ხშირად იკარგება: č და ć ქართულად ჩ-ა, š შ, ž ჟ, đ ჯ, dž ჯ, lj და nj ერთი ბგერაა. Ivić ქართულად ივიჩია, Đurđević ჯურჯევიჩი, Šibenik შიბენიკი, Dubrovnik დუბროვნიკი, Rijeka რიეკა, Zagreb ზაგრები, Split სპლიტი. ხორვატული გვარების უმეტესობა -ić-ით მთავრდება, და ქართულ ტრანსლიტერაციაში ის ყოველთვის -იჩ-ია, არა -იც ან -იკ. ერთხელ არჩეული ფორმა ამ პირის ან ადგილის ყველა დოკუმენტში უცვლელი რჩება. საპირისპირო მიმართულებით ქართული სახელი ხორვატულად პასპორტის ლათინური ჩანაწერით მიდის, და ამ ჩანაწერს არ ვცვლით, თუნდაც ხორვატული მართლწერით სხვანაირად უნდა იწერებოდეს; ხორვატული უწყება სახელს პასპორტს ადარებს, არა გამოთქმას. ხორვატულს გვარის ბრუნებაც აქვს, და დოკუმენტში სახელი ხშირად ნათესაობით ან მიცემით ბრუნვაშია (diploma Ivana Horvata, Ivanu Horvatu); თარგმანში სახელს სახელობითში ვაბრუნებთ და პასპორტს ვადარებთ.

ტიპური შეცდომები ხორვატულ თარგმანში

სხვისი თარგმანების გადამოწმებისას ერთი და იგივე შეცდომები მეორდება: ქართული დოკუმენტის სერბული ლექსიკით და თვეების ლათინური სახელებით თარგმნა; ხორვატული სასამართლო თარჯიმნის ძებნა ქართულ-ხორვატულ წყვილში, რომელიც არ არსებობს, და ამის გამო თვეების დაკარგვა; აპოსტილის ძებნა სამინისტროში, როცა ხორვატიაში მას მუნიციპალური სასამართლო გასცემს; ექვს თვეზე ძველი ამონაწერის თარგმნა, რომელსაც უწყება არ იღებს; OIB-ისა და ქართული პირადი ნომრის ერთმანეთში არევა; -ić-ის -იც-ად ჩაწერა; ბრუნვაში დარჩენილი გვარი, რომელიც პასპორტს აღარ ემთხვევა; d.o.o.-ს "სააქციო საზოგადოებად" თარგმნა; და ღვინის კატეგორიების მიახლოებითი გადმოტანა. თითოეული ეს პუნქტი ჩვენს შემოწმების სიაშია, და რედაქტორი ყოველ ხორვატულ თარგმანს ამ სიით ამოწმებს.

რა გამოარჩევს ჩვენს ხორვატულ თარგმანს

• ხორვატული ნორმა, არა "სერბულ-ხორვატული": ლათინური ანბანი, სლავური თვეები, ხორვატული უწყებების სახელწოდებები
• ვიცით, რომელ ხორვატულ უწყებას კმარა საქართველოში დამოწმებული თარგმანი და რომელი ითხოვს სასამართლო თარჯიმანს, და ამას შეკვეთამდე გეუბნებით
• OIB-ის, მიწის რეესტრისა და სასამართლო რეესტრის დოკუმენტების ფორმატებისა და ვადების ცოდნა
• ნოტარიული დამოწმება ქართულ-ხორვატულ წყვილში რეგისტრირებული მთარგმნელით და აპოსტილი იუსტიციის სახლში ერთ შეკვეთაში
• სტანდარტული პირადი დოკუმენტი 1 სამუშაო დღეში, ექსპრესით 1-2 საათში, პროცესი სრულად დისტანციურად, ზაგრებიდანაც და სპლიტიდანაც

ხშირად დასმული კითხვები