ინგლისური იურიდიული და სამედიცინო თარგმანი

იურიდიული და სამედიცინო ტექსტი ორივე იმ კატეგორიას განეკუთვნება, სადაც ერთი არასწორად შერჩეული სიტყვა რეალურ შედეგს იწვევს: ხელშეკრულების პუნქტი შეიძლება არასწორად იქნას აღქმული სასამართლოში, ან არასწორად თარგმნილმა დოზირებამ ექიმს არასწორი გადაწყვეტილება მიაღებინოს. ორივე სფერო მოითხოვს არა უბრალოდ ენის ცოდნას, არამედ იმ სისტემის გაგებას, საიდანაც დოკუმენტი მოდის. ეს განსაკუთრებით ეხება ინგლისურ ენას, რადგან ის ერთდროულად რამდენიმე სამართლებრივი ტრადიციის ენაა: ბრიტანული საერთო სამართალი (common law), ამერიკული სისტემა, რომელიც შტატების მიხედვით საგრძნობლად განსხვავდება, და ეს ყველაფერი ქართულ, კონტინენტურ სამართლებრივ ტრადიციასთან უნდა შეხვდეს.

რატომ არ მუშაობს პირდაპირი თარგმანი იურიდიულ ტექსტში

ქართული სამართალი კონტინენტური ტრადიციისაა, სადაც კანონმდებლობა წერილობითი კოდექსების სახით არსებობს. ინგლისურენოვანი სამართლებრივი სისტემები კი საერთო სამართლის ტრადიციას ეფუძნება, სადაც პრეცედენტს დიდი წონა აქვს და ბევრ ტერმინს პირდაპირი შესატყვისი საერთოდ არ გააჩნია ქართულში. მაგალითად, ტერმინი "indemnify" მხოლოდ "ანაზღაურებას" არ ნიშნავს, ის კონკრეტულ იურიდიულ ვალდებულებას აღწერს, რომლის ზუსტი მოცულობა კონტექსტიდან დგინდება. ან, "power of attorney" ყოველთვის არ არის იდენტური ქართული "მინდობილობის" კონცეფციისა, თუმცა პრაქტიკაში ასე ითარგმნება. კარგი იურიდიული მთარგმნელი არ თარგმნის სიტყვებს, ის გადმოსცემს იურიდიულ შედეგს, საჭიროების შემთხვევაში კი განმარტებით შენიშვნას ურთავს.

ამერიკული და ბრიტანული notary public: რატომ არ არის ეს ქართული ნოტარიუსის ეკვივალენტი

ეს ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად გაუგებარი დეტალია საერთაშორისო დოკუმენტბრუნვაში. აშშ-ში notary public-ის უფლებამოსილება საკმაოდ ვიწროა: ის ადასტურებს ხელმომწერის პირადობასა და ნებაყოფლობით თანხმობას, მაგრამ არ არის უფლებამოსილი, შეაფასოს დოკუმენტის იურიდიული შინაარსი, და ხშირად საერთოდ არ არის იურისტი. დიდ ბრიტანეთში notary public უფრო მაღალკვალიფიციური თანამდებობაა, კვალიფიციური იურისტია, თუმცა მისი ფუნქციაც ძირითადად საზღვარგარეთ წარსადგენი დოკუმენტების დამოწმებით შემოიფარგლება. ქართული ნოტარიუსი კი კონტინენტური ტრადიციის მიხედვით, თავად პასუხისმგებელია დოკუმენტის შინაარსობრივ სისწორეზეც. ამ განსხვავების არცოდნამ შეიძლება პრობლემა შეგიქმნათ, თუ ფიქრობთ, რომ ამერიკული ნოტარიუსის ბეჭედი საქართველოში იმავე წონას ატარებს, რასაც ქართული: სინამდვილეში, საჭირო იქნება დამატებითი აპოსტილი და შემდგომი დამოწმებული თარგმანი.

რეგულირებადი დარგები: საბანკო და ფინანსური სექტორი

საბანკო და ფინანსური სექტორის დოკუმენტაცია ცალკე ყურადღებას საჭიროებს მკაცრი მარეგულირებელი გარემოს გამო: საკრედიტო ხელშეკრულებები, თავდებობის დოკუმენტები, ფინანსური ანგარიშგება საერთაშორისო სტანდარტების (IFRS) მიხედვით. აქ ტერმინის არასწორმა თარგმანმა შეიძლება არასწორი შთაბეჭდილება შექმნას კომპანიის ფინანსურ მდგომარეობაზე, რაც საინვესტიციო გადაწყვეტილებაზეც აისახება. ასეთ დოკუმენტებზე მუშაობისას ვეყრდნობით დამკვიდრებულ საერთაშორისო ტერმინოლოგიას, არა თავისუფალ ინტერპრეტაციას.

რას ვთარგმნით ყველაზე ხშირად იურიდიულ მიმართულებაში

• სახელშეკრულებო დოკუმენტაცია: მიწოდების, დისტრიბუციის, ლიცენზირების ხელშეკრულებები საერთაშორისო პარტნიორებთან
• სასამართლო დოკუმენტები: გადაწყვეტილებები, სარჩელები, საქმის მასალები, რომლებიც სხვა იურისდიქციაში გამოსაყენებლად ემზადება
• მინდობილობები: განსაკუთრებით ქონებისა და საბანკო ანგარიშების განკარგვასთან დაკავშირებული
• კორპორატიული დოკუმენტები: წესდება, აქციონერთა შეთანხმება, სამეწარმეო რეესტრიდან ამონაწერი
• ინტელექტუალური საკუთრება: პატენტის განაცხადები, სავაჭრო ნიშნის დოკუმენტაცია

სამედიცინო თარგმანი: სად მალავს რისკი

სამედიცინო თარგმანში შეცდომა პირდაპირ ჯანმრთელობასთანაა დაკავშირებული, ამიტომ აქ ტერმინოლოგიური სიზუსტე არავითარ კომპრომისს არ ექვემდებარება. თბილისში სამედიცინო ტურიზმის ზრდასთან ერთად სულ უფრო ხშირია ორი მიმართულების საჭიროება ერთდროულად: ინგლისურენოვანი პაციენტის სამედიცინო ისტორია, კვლევის შედეგები და მიმდინარე მკურნალობის აღწერა ჯერ ქართველი ექიმისთვის ითარგმნება ქართულად, შემდეგ კი, მკურნალობის დასრულებისას, ქართული ეპიკრიზი პირიქით, ინგლისურად, რათა პაციენტმა საკუთარ ქვეყანაში გააგრძელოს მეთვალყურეობა.

განსაკუთრებულ ყურადღებას მოითხოვს მედიკამენტების სახელები: ბევრ პრეპარატს სხვადასხვა ქვეყანაში სხვადასხვა სავაჭრო სახელი აქვს, თუმცა ერთი და იგივე მოქმედი ნივთიერება. კარგი სამედიცინო მთარგმნელი არა მხოლოდ თარგმნის სავაჭრო სახელს, არამედ საჭიროების შემთხვევაში უთითებს საერთაშორისო არაპატენტირებულ დასახელებას (INN), რათა მიმღებმა მხარემ ზუსტად იცოდეს, რა პრეპარატზეა საუბარი.

შრომითი ხელშეკრულებები და დავები

საერთაშორისო კომპანიაში დასაქმებული თანამშრომლისთვის შრომითი ხელშეკრულების სწორად თარგმნა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან სწორედ აქ ვლინდება განსხვავება ქართულ და ანგლოსაქსურ შრომით სამართალს შორის: ცნებები, როგორიცაა "at-will employment" (დასაქმება ნების თანახმად, დამახასიათებელი აშშ-ის უმეტესი შტატისთვის) ქართულ შრომით კანონმდებლობაში პირდაპირ შესატყვისს არ პოულობს, ვინაიდან საქართველოში დამსაქმებლის მხრიდან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა უფრო მკაცრადაა რეგულირებული. თუ დავა წარმოიშვა და საქმე სასამართლომდე მივიდა, ხელშეკრულების არაზუსტმა თარგმანმა შეიძლება მხარის პოზიცია შეასუსტოს, ამიტომ ასეთ დოკუმენტებზე მუშაობისას ყოველთვის ვუთითებთ, სად შეიძლება ცნებამ პირდაპირი შესატყვისის უქონლობის გამო დამატებითი განმარტება მოითხოვოს.

საერთაშორისო დავები და არბიტრაჟი

როცა ქართულ და ინგლისურენოვან მხარეს შორის დავა წარმოიშობა, ხელშეკრულებაში ჩვეულებრივ მითითებულია საარბიტრაჟო ინსტიტუტი (ხშირად ლონდონის ან სხვა საერთაშორისო არბიტრაჟი) და მარეგულირებელი სამართალი. ასეთ დავებში საჭირო დოკუმენტაცია, საარბიტრაჟო შუამდგომლობებიდან მოწმის ჩვენებამდე, ორივე ენაზე თანმიმდევრულად უნდა არსებობდეს, რადგან ტერმინის შეუსაბამო თარგმანი შეიძლება საქმის განხილვის დროს დამატებითი კამათის საგანი გახდეს. ასეთ დროს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ერთი და იგივე მთარგმნელი ან გუნდი მუშაობდეს მთელ საქმეზე თანმიმდევრობის შესანარჩუნებლად, არა ცალკეული დოკუმენტები სხვადასხვა შემსრულებლისგან.

კლინიკური კვლევისა და ინფორმირებული თანხმობის დოკუმენტები

სამედიცინო სფეროში ცალკე კატეგორიას წარმოადგენს კლინიკური კვლევის დოკუმენტაცია: პროტოკოლები, ინფორმირებული თანხმობის ფორმები, გვერდითი მოვლენების ანგარიშები. აქ ენობრივი სიზუსტის გარდა კრიტიკულია ფორმულირების იმგვარი გადმოცემა, რომ პაციენტმა ზუსტად გაიგოს, რაზე აძლევს თანხმობას, რადგან ინფორმირებული თანხმობის ფორმის ბუნდოვანი თარგმანი შემდგომში ეთიკური და იურიდიული პრობლემის წყარო შეიძლება გახდეს როგორც კვლევის ორგანიზატორისთვის, ისე პაციენტისთვის.

საბაჟო და ინვოისის დოკუმენტაცია

ცალკე, ხშირად არასაკმარისად შეფასებული კატეგორიაა კომერციული ინვოისები, საბაჟო დეკლარაციები და წარმოშობის სერტიფიკატები, რომლებიც ინგლისურენოვან პარტნიორთან საქონლის იმპორტ-ექსპორტისას საჭიროა. აქ ზუსტი ტერმინოლოგია პირდაპირ საბაჟო გამტარობასთანაა დაკავშირებული: არასწორად თარგმნილმა სასაქონლო კოდმა ან აღწერამ შეიძლება საქონლის დაყოვნება ან დამატებითი ინსპექტირება გამოიწვიოს. ჩვენ ასეთ დოკუმენტებზე ვმუშაობთ საერთაშორისო სავაჭრო ტერმინოლოგიის (მაგალითად, Incoterms-ის) გათვალისწინებით, რათა თარგმანი ორივე მხარის საბაჟო სისტემისთვის ერთნაირად გასაგები იყოს.

სადაზღვევო და ჯანდაცვის ანაზღაურების დოკუმენტები

სამედიცინო ტურიზმის ცალკე, სულ უფრო ხშირი შემთხვევაა პაციენტი, რომელსაც საქართველოში გაწეული მომსახურების ხარჯი საკუთარ ქვეყანაში სადაზღვევო კომპანიისგან აქვს ასანაზღაურებელი. ამისთვის საჭიროა დეტალური სამედიცინო ინვოისის, დიაგნოზისა და ჩატარებული პროცედურების ინგლისურად თარგმნა ისეთი ფორმატით, რომელსაც სადაზღვევო კომპანია აღიარებს, ხშირად საერთაშორისო დიაგნოზის კოდირების (ICD) სისტემასთან შესაბამისობაში. არასწორად ან არასრულად თარგმნილი სამედიცინო ინვოისი სადაზღვევო კომპანიის მხრიდან ანაზღაურებაზე უარის ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი მიზეზია, ამიტომ ამ დოკუმენტებზე განსაკუთრებულ ყურადღებას ვამახვილებთ.

პატენტი და სავაჭრო ნიშანი

ინტელექტუალური საკუთრების დოკუმენტაცია, პატენტის განაცხადები, გამოგონების აღწერილობები, სავაჭრო ნიშნის რეგისტრაციის საბუთები, ცალკე გამოწვევაა, რადგან აქ ტექნიკური სიზუსტე იურიდიულ სიზუსტესთანაა გადაჯაჭვული: ერთი სიტყვის არასწორმა თარგმანმა შეიძლება პატენტის დაცვის ფარგლები შეავიწროვოს ან გააფართოვოს, რაც შემდგომში დავის საგანი გახდება. ასეთ დოკუმენტებზე მუშაობისას აუცილებელია, თარჯიმანმა გაიგოს არა მხოლოდ ენა, არამედ თავად გამოგონების ან ნიშნის ტექნიკური არსიც.

კონფიდენციალურობა სამედიცინო დოკუმენტში

სამედიცინო ისტორია ერთ-ერთი ყველაზე მგრძნობიარე პერსონალური მონაცემია, რომელიც არსებობს. ჩვენი ყველა თარჯიმანი მუშაობს ხელმოწერილი კონფიდენციალურობის შეთანხმების (NDA) ფარგლებში, დოკუმენტები გადაიცემა დაშიფრული არხით და შენახვის ვადა შეთანხმებულია წინასწარ. ეს არ არის ფორმალობა: სამედიცინო ტურიზმის კლიენტების უმეტესობისთვის ეს ერთ-ერთი მთავარი კრიტერიუმია მთარგმნელი სააგენტოს არჩევისას.

ორმხრივი ტერმინთა ლექსიკონი მუდმივი კლიენტებისთვის

კომპანიისთვის, რომელიც რეგულარულად საჭიროებს იურიდიულ თუ სამედიცინო თარგმანს, ვქმნით ინდივიდუალურ ტერმინთა ლექსიკონს: ერთხელ შეთანხმებულ ტერმინს (მაგალითად, კონკრეტული სახელშეკრულებო პუნქტის ან სამედიცინო პროცედურის აღნიშვნას) ყოველთვის ერთნაირად ვთარგმნით შემდგომ ყველა დოკუმენტში. ეს არა მხოლოდ თანმიმდევრულობას უზრუნველყოფს, არამედ დროსაც გვიზოგავს განმეორებით შეკვეთებზე, ვინაიდან აღარ სჭირდება ტერმინოლოგიის ხელახლა შეთანხმება ყოველ ჯერზე.

ვადები სპეციალიზებულ თარგმანში

იურიდიული და სამედიცინო ტექსტი, ზოგადისგან განსხვავებით, უფრო ხშირად საჭიროებს დამატებით დროს ტერმინოლოგიის გადამოწმებისთვის, განსაკუთრებით მოცულობითი ხელშეკრულებების ან სამედიცინო ისტორიის შემთხვევაში. სტანდარტული ვადა დოკუმენტის მოცულობაზეა დამოკიდებული და შეკვეთისას წინასწარ ფასდება, თუმცა მცირე მოცულობის სასწრაფო დოკუმენტისთვის ექსპრეს მომსახურებაც შესაძლებელია, 1-2 საათში.

ხშირად დასმული კითხვები