თარგმნა ჩეხურიდან ქართულად და ქართულიდან ჩეხურად

ჩეხურ მიმართულებაზე ორი ნაკადი განსხვავებული ლოგიკით მოძრაობს. ქართულიდან ჩეხურად ძირითადად ბინადრობის, დასაქმების, სწავლისა და ბიზნესის დოკუმენტები მიდის, რომლებსაც ჩეხეთის საელჩო, უნივერსიტეტი ან დამსაქმებელი წაიკითხავს; ჩეხურიდან ქართულად კი ჩეხეთში მცხოვრები ქართველების სამოქალაქო აქტები, ჩეხური კომპანიების საბუთები საქართველოში რეგისტრაციისთვის, ტექნიკური დოკუმენტაცია ენერგეტიკულ პროექტებზე და სამედიცინო დასკვნები. ორივე მიმართულებას ცალკე პროცესი ემსახურება: ჩეხურად თარგმანს მშობლიურენოვანი რედაქტორი ამოწმებს, ქართულად თარგმანს ქართული ენის რედაქტორი. ეს გვერდი აღწერს, რით განსხვავდება ორი მიმართულება, რომელი დოკუმენტი მიდის ხშირად საით და სად ჩნდება ტიპური შეცდომები.

ქართულიდან ჩეხურად: ვინ არის მკითხველი

ამ მიმართულების მკითხველი ჩეხეთის საელჩოს საკონსულო თანამშრომელი, მიგრაციის სამსახური, უნივერსიტეტის სასწავლო დეპარტამენტი, რეგიონული ადმინისტრაცია, ჩეხი დამსაქმებელი ან ბიზნესპარტნიორია. ჩეხეთის უწყება ელოდება, რომ დოკუმენტი გამოიყურებოდეს როგორც ჩეხური ანალოგი: ნასამართლობის ცნობა výpis z Rejstříku trestů-ის ლოგიკით, დაბადების მოწმობა rodný list-ის ველებით, დიპლომის დანართი ჩეხური სასწავლო გეგმის ტერმინოლოგიით. ჩვენ ჩეხური დოკუმენტების ფორმას ვიცნობთ და თარგმანს ისე ვაწყობთ, რომ ჩეხი ჩინოვნიკისთვის ნაცნობი იყოს, თუმცა შინაარსობრივად დედანს ზუსტად მივყვებით.

ჩეხური ოფიციალური სტილი ფორმალური და ზუსტია: მიმართვის ფორმულები (Vážený pane, Vážená paní), აკადემიური ტიტულები სახელის წინ, მშრალი, არამაღალფარდოვანი ფორმულირებები. ქართული დედანი, რომელიც ტიტულებს არ შეიცავს, ჩეხურ თარგმანში მათ ჟანრის მოთხოვნით იძენს, შინაარსის შეუცვლელად. მნიშვნელოვანი დათქმაა, რომ ჩეხეთის სახელმწიფო უწყებების ნაწილი სასამართლო მთარგმნელის მრგვალ ბეჭედს ითხოვს, ამიტომ ამ მიმართულების თარგმანი ჩვენთან ორ ფორმატში არსებობს: ნოტარიულად დამოწმებული, საელჩოს, უნივერსიტეტისა და დამსაქმებლისთვის, და სამუშაო ვერსია, რომელიც ჩეხეთში სასამართლო მთარგმნელის ბლანკზე გადადის.

ჩეხურიდან ქართულად: რას ითხოვს ქართული უწყება

საპირისპირო მიმართულების მკითხველი საქართველოს იუსტიციის სახლი, საჯარო რეესტრი, სასამართლო, ბანკი, უნივერსიტეტი ან ენერგეტიკული პროექტის ინჟინერია. მათი მთავარი მოთხოვნა სისრულეა: ჩეხური დოკუმენტის ყოველი ველი, ბეჭდის ტექსტი, ტიტული, ბრუნვის ფორმაში ჩაწერილი სახელი, Czech POINT-ის ან სასამართლო მთარგმნელის დანართი და აპოსტილის ველები ითარგმნება, გამოტოვების გარეშე. ჩეხური ტერმინი ქართული სამართლებრივი ეკვივალენტით გადმოდის და არა სიტყვასიტყვით: matrika „სამოქალაქო აქტების ორგანოდ", krajský úřad „რეგიონულ ადმინისტრაციად", obchodní rejstřík „სამეწარმეო რეესტრად", ხოლო ჩეხური ტერმინი პირველად ხსენებისას ფრჩხილებში რჩება, რათა იურისტმა დედანთან შედარება შეძლოს. ბრუნვის ფორმაში ჩაწერილი სახელი (Beridzeho, Beridzem) ერთ, პასპორტის ფორმაზე დაიყვანება.

აპოსტილის მიმართულებაც შებრუნებულია

ქართული საბუთი ჩეხეთისთვის აპოსტილს იუსტიციის სახლში იღებს, თარგმანი კი აპოსტილის ტექსტსაც მოიცავს. ჩეხეთიდან წამოსული საბუთი აპოსტილს ჩეხეთშივე იღებს: ადმინისტრაციულ დოკუმენტებზე საგარეო საქმეთა სამინისტროში, სასამართლო და ნოტარიულ დოკუმენტებზე იუსტიციის სამინისტროში. საქართველოში ჩამოსული ჩეხური დოკუმენტისთვის აპოსტილის „დამატება" შეუძლებელია, ამიტომ ჩეხეთიდან წამოსვლამდე ამ საფეხურის გავლა აუცილებელია, და თუ დოკუმენტი უკვე აქ არის, ჩეხეთში ნათესავის ან წარმომადგენლის ჩართვა ხდება საჭირო.

ტიპური დოკუმენტები მიმართულებების მიხედვით

ქართულიდან ჩეხურად ყველაზე ხშირად მიდის:

• ნასამართლობის ცნობა, დაბადებისა და ქორწინების მოწმობა სამუშაო ბარათისა და ოჯახის გაერთიანებისთვის
• დიპლომი, დანართი, ატესტატი და სილაბუსები ნოსტრიფიკაციისა და უნივერსიტეტში ჩარიცხვისთვის
• სამოტივაციო წერილი და რეკომენდაციები ჩეხეთის სასწავლო პროგრამებისა და სტიპენდიებისთვის
• სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერი, წესდება და მინდობილობა ჩეხეთში s.r.o.-ს დასაფუძნებლად
• ექიმებისა და ექთნების კვალიფიკაციის დოკუმენტები ჯანდაცვის სამინისტროს აღიარებისთვის
• სამედიცინო ისტორია ჩეხურ კურორტებსა და კლინიკებში მკურნალობის დასაგეგმად
• ქართული ღვინისა და ტურისტული კომპანიების მასალები ჩეხური ბაზრისთვის

ჩეხურიდან ქართულად კი:

• ჩეხური მატრიკის ამონაწერი (rodný list, oddací list) საქართველოში სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციისთვის
• ჩეხური უნივერსიტეტის დიპლომი და დანართი საქართველოში აღიარებისთვის
• ჩეხური სასამართლოს განქორწინების გადაწყვეტილება საქართველოში ცნობისთვის
• სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერი, წესდება და აქციონერთა გადაწყვეტილება ჩეხური კომპანიის საქართველოში რეგისტრაციისთვის
• ტექნიკური სპეციფიკაცია, ექსპლუატაციის ინსტრუქცია და ტენდერის დოკუმენტაცია ენერგეტიკულ და სამრეწველო პროექტებზე
• გაწერის ანგარიში (propouštěcí zpráva) და ექიმის დასკვნა ჩეხურ კლინიკაში მკურნალობის შემდეგ
• ჩეხური არასამთავრობო და განვითარების ორგანიზაციების პროექტის დოკუმენტაცია საქართველოში პარტნიორებისთვის

სახელების ტრანსლიტერაცია და -ová ორივე მიმართულებით

ქართულიდან ჩეხურად თარგმნისას სახელი და გვარი პასპორტის ლათინური ფორმით იწერება, ჩეხური დიაკრიტიკის გარეშე, და ქალის გვარს -ová სუფიქსი არ ემატება, თუ კლიენტი თავად არ ითხოვს: 2022 წლიდან ჩეხეთის კანონმდებლობა სუფიქსის გარეშე რეგისტრაციას თავისუფლად უშვებს. ჩეხურიდან ქართულად თარგმნისას -ová-ს ვხსნით და გვარს პასპორტის ფორმით ვწერთ, ჩეხურ ფორმას შენიშვნაში ვუთითებთ, ბრუნვის ფორმებს სახელობითზე ვიყვანთ. ჩეხური სახელების ქართული ტრანსკრიფცია დამკვიდრებული წესით კეთდება (Jiří იირჟი, Václav ვაცლავი, Zdeněk ზდენეკი), ლათინური ფორმა ფრჩხილებში რჩება, ხოლო ř-ს, რომელსაც ქართულში ზუსტი შესატყვისი არ აქვს, ერთი კლიენტის ყველა დოკუმენტში ერთნაირად გადმოვცემთ. ტიტულები (Ing., Mgr., MUDr.) ქართულში განმარტებით გადადის და გვარს არ ერწყმის.

ჩეხური სინტაქსი და ბრუნვები: რატომ ვერ ითარგმნება სიტყვასიტყვით

ჩეხურს შვიდი ბრუნვა და თავისუფალი სიტყვათა რიგი აქვს, და ოფიციალურ ტექსტში დამოკიდებული წინადადებები, მიმღეობური კონსტრუქციები და უარყოფითი ფორმები ისე იკვრება, რომ ქართულად პირდაპირი გადატანა ბუნდოვან ტექსტს იძლევა. იურიდიულ ტექსტში ერთი ჩეხური მუხლი ხშირად რამდენიმე ჩართული პირობით არის დაწერილი, და ქართულად სტრუქტურის გადაწყობას მოითხოვს, აზრობრივი აქცენტების შენარჩუნებით. საპირისპირო მიმართულებით ქართული ხელშეკრულების მოკლე წინადადებები ჩეხურში სწორი ბრუნვითი შეთანხმებით და ჩეხური იურიდიული სტილის ლოგიკით უნდა გაერთიანდეს, თორემ ჩეხი იურისტისთვის ტექსტი „უცხოურად" ჟღერს. ეს არის ის, რასაც მანქანური თარგმანი ჩეხურში განსაკუთრებით ცუდად აკეთებს ბრუნვების გამო, და რის გამოც ორივე მიმართულებაზე მშობლიურენოვანი რედაქტორია ჩართული.

სასწავლო ნაკადი: ჩარიცხვა ჩეხეთში და დიპლომი უკან

ჩეხეთის საჯარო უნივერსიტეტებში ჩეხურენოვან პროგრამებზე სწავლა უფასოა, და ეს ქართველი აბიტურიენტების ინტერესის მთავარი მიზეზია: კარლოვის უნივერსიტეტი, ჩეხეთის ტექნიკური უნივერსიტეტი, მასარიკის უნივერსიტეტი, ბრნოს ტექნიკური უნივერსიტეტი, ეკონომიკის უნივერსიტეტი პრაღაში. ჩარიცხვის პაკეტი ქართულიდან ჩეხურად მიდის: ატესტატი ან დიპლომი აპოსტილით, ნიშნები, ნოსტრიფიკაციის განაცხადი, სამოტივაციო წერილი, ჩეხური ენის სერტიფიკატი. სამოტივაციო წერილი, რომელიც ჩეხურად „თარგმანივით" ჟღერს, კომისიაზე შთაბეჭდილებას ვერ ახდენს, ამიტომ წერილებს მშობლიურენოვან რედაქტორთან ერთად ვამუშავებთ. სწავლის დასრულების შემდეგ ნაკადი უკან ბრუნდება: ჩეხური დიპლომი და დანართი ქართულად ითარგმნება განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრისთვის, სადაც საგნების დასახელებები ქართული უმაღლესი განათლების კლასიფიკატორის ტერმინოლოგიას უნდა შეესაბამებოდეს.

დასაქმების ნაკადი: სამუშაო ბარათი და კვალიფიციური მუშაკის პროგრამა

ჩეხეთის შრომის ბაზარი ქართველ სპეციალისტებს სამუშაო ბარათით (zaměstnanecká karta) და კვალიფიციური მუშაკის პროგრამით იღებს, სადაც დამსაქმებელი განაცხადს ჩეხეთის მხრიდან ამზადებს და კანდიდატი დოკუმენტების პაკეტს საელჩოში აბარებს. პაკეტი ქართულიდან ჩეხურად მიდის: ნასამართლობის ცნობა, დიპლომი ან პროფესიული კვალიფიკაციის დამადასტურებელი საბუთი, ქორწინების მოწმობა ოჯახის შემთხვევაში, სამედიცინო ცნობა, საცხოვრებლის დამადასტურებელი დოკუმენტი. ჩეხეთში ჩასვლის შემდეგ შრომითი ხელშეკრულება, სამუშაო აღწერილობა და უსაფრთხოების ინსტრუქტაჟი ჩეხურიდან ქართულად ითარგმნება, რათა მუშაკმა პირობები ზუსტად გაიგოს: ჩეხური შრომის კოდექსი გამოსაცდელ ვადას, გაფრთხილების ვადასა და ზეგანაკვეთურ სამუშაოს ქართულისგან განსხვავებულად არეგულირებს.

ტექნიკური და ენერგეტიკული დოკუმენტაცია ჩეხურიდან ქართულად

ჩეხური კომპანიების ყოფნა საქართველოს ენერგეტიკაში ტექნიკური თარგმანის მუდმივ ნაკადს ქმნის: ჰიდროელექტროსადგურების ექსპლუატაციის ინსტრუქციები, ელექტროგადამცემი ქსელის სპეციფიკაციები, უსაფრთხოების წესები, ტენდერის დოკუმენტაცია, შესაბამისობის სერტიფიკატები ჩეხური სტანდარტების (ČSN) მითითებით. ეს ტექსტი ჩეხურიდან ქართულად ინჟინრების, ოპერატორებისა და რეგულატორისთვის ითარგმნება, სტანდარტების ნომრები უცვლელად რჩება, ტერმინოლოგია ქართულ ტექნიკურ პრაქტიკას მიჰყვება, ხოლო პროექტის მთელი ხანგრძლივობის განმავლობაში ტერმინთა ბაზა თანმიმდევრულობას უზრუნველყოფს. საპირისპირო მიმართულებით ქართველი ინჟინრების ანგარიშები, ინციდენტების ოქმები და ტექნიკური შეთავაზებები ჩეხურად ითარგმნება ჩეხი მენეჯმენტისთვის.

ციფრები, თარიღები, ვალუტა და ერთეულები

ჩეხურში ათწილადის გამყოფი მძიმეა, ათასების გამყოფი ინტერვალი (1 250,50 Kč), თარიღი დღე.თვე.წელი ფორმატით წერტილებით, ხშირად თვის სახელით ბრუნვაში; ვალუტა ჩეხური კრონაა (Kč, CZK), რომელიც ხელშეკრულებებში სიტყვიერადაც მეორდება. ქართულ თარგმანში ეს ფორმატები ქართულ კონვენციაზე გადადის ორიგინალის დაკარგვის გარეშე, ხოლო ჩეხურ თარგმანში ქართული ლარი ISO კოდით (GEL) იწერება. ტექნიკურ დოკუმენტებში ერთეულები ორივე ქვეყანაში მეტრულია, მაგრამ ჩეხური სპეციფიკაციები ხშირად ევროპულ ნორმებზე მიუთითებს, რომელთა ნომრები უცვლელად რჩება. ამ დეტალებს ფორმატის კონტროლის ეტაპზე ცალკე ვამოწმებთ.

ორენოვანი დოკუმენტები და მესამე ენა

ქართულ-ჩეხური ხელშეკრულება ხშირად ინგლისურის გავლით იწერება, ან სამენოვანია, და მიმართულება თითოეული ნაწილისთვის ცალკე დგინდება. ჩეხური დოკუმენტების ნაწილიც ორენოვანია: ჩეხური უნივერსიტეტების ინგლისურენოვანი დიპლომი ჩეხური დანართით, ჩეხურ-ინგლისური საერთაშორისო ხელშეკრულება, ჩეხურ-სლოვაკური კორპორატიული საბუთი. ასეთ დოკუმენტში თარგმანში აღინიშნება, რომელი ფრაგმენტი რომელი ენიდანაა, და შესაბამის წყვილში რეგისტრირებული მთარგმნელი ან ორი ხელმოწერა ერთვის. ორენოვან ხელშეკრულებაში ყოველთვის ვურჩევთ „უპირატესი ენის" მუხლს, ხოლო ჩეხეთის სასამართლოში, გასათვალისწინებელია, პროცესი ჩეხურად მიმდინარეობს და უცხოენოვანი მტკიცებულება სასამართლო მთარგმნელის თარგმანით წარედგინება.

ლოკალიზაცია ჩეხი ტურისტისა და მომხმარებლისთვის

ჩეხი ტურისტები საქართველოს მთებში, კახეთსა და თბილისში რეგულარული სტუმრები არიან, და ტურისტული კომპანიების, სასტუმროებისა და ღვინის მარნების მასალები ჩეხურად ლოკალიზდება. ეს დოკუმენტის თარგმანისგან განსხვავებული სამუშაოა: ტექსტი ჩეხურად ბუნებრივად უნდა ჟღერდეს, ქართული რეალიები განმარტებით გადავიდეს, სამთო მარშრუტების სირთულე, ტრანსპორტი და ფასები ჩეხი მკითხველისთვის ნაცნობი ფორმით იყოს მოცემული. საპირისპირო მიმართულებით ჩეხური პროდუქციის ინსტრუქცია, ეტიკეტი და პროგრამული ინტერფეისი ქართველი მომხმარებლისთვის ისე ითარგმნება, რომ ტერმინოლოგია საქართველოში მიღებულ სტანდარტს მიჰყვებოდეს. ლოკალიზაციაზე მშობლიურენოვანი კოპირაიტერი მუშაობს.

სამედიცინო დოკუმენტების მიმართულება: ვინ კითხულობს და რას ეძებს

ჩეხურიდან ქართულად სამედიცინო თარგმანის მკითხველი ქართველი ექიმია, რომელსაც ჩეხი კოლეგის დიაგნოზი, დანიშნული პრეპარატები და საკურორტო მკურნალობის შედეგები ზუსტად უნდა დაინახოს; ქართულიდან ჩეხურად თარგმანის მკითხველი ჩეხი ბალნეოლოგი ან სპეციალისტი, რომელიც ქართული სამედიცინო ისტორიის საფუძველზე მკურნალობის გეგმას ადგენს. ორივე მიმართულებაზე პრეპარატის სავაჭრო სახელი უცვლელად რჩება და გვერდით საერთაშორისო არაპატენტირებული დასახელება ემატება, დიაგნოზი სამიზნე ენის კლინიკურ ტერმინოლოგიაში გადადის, ICD-10-ის (ჩეხურად MKN-10) კოდი ინარჩუნდება, ხოლო თარიღები, დოზები და ლაბორატორიული მაჩვენებლები ერთი-ერთში მოწმდება სამედიცინო განათლების მქონე რედაქტორის მიერ. კლინიკისა და კურორტისთვის სააგენტოს დამოწმება საკმარისია, დაზღვევისა და ჯანდაცვის სამინისტროსთვის ნოტარიული, და ამ არჩევანსაც მიმართულებისა და მიმღების მიხედვით ვაკეთებთ.

ჩეხეთში მცხოვრები ქართველები: ორმხრივი დოკუმენტები ერთ ოჯახში

ჩეხეთში მცხოვრები ქართული ოჯახის ცხოვრება ორივე მიმართულებაზე დოკუმენტებს წარმოშობს: ჩეხური მატრიკის ამონაწერი ბავშვის დაბადებაზე საქართველოს მოქალაქეობის რეესტრისთვის, ქართული დაბადების მოწმობა ჩეხური სკოლისთვის, ჩეხური სამუშაო ბარათი ქართული ბანკისთვის, ქართული სამკვიდრო მოწმობა ჩეხური ბანკისთვის. ამ ოჯახებისთვის ორივე მიმართულებით ერთი ტრანსლიტერაციის ცხრილით ვმუშაობთ, სადაც ქართული გვარის ჩეხური ჩაწერა (-ová-ს საკითხის ჩათვლით) და საქართველოს პასპორტის ლათინური ფორმა ერთმანეთს ცალსახად უკავშირდება, ხოლო საქართველოს საელჩო პრაღაში იმ პროცედურებზე, რომლებიც ადგილზე ტარდება, კლიენტს ჩვენს თარგმანთან ერთად ვუგზავნით. ეს კონკრეტული, მაგრამ მზარდი სამუშაოა, რომელიც ორივე ქვეყნის ადმინისტრაციული ლოგიკის ერთდროულ ცოდნას მოითხოვს.

ტერმინთა ბაზა და თარგმანის მეხსიერება

კომპანიებისთვის, რომლებიც ჩეხეთთან რეგულარულად მუშაობენ, ვქმნით ტერმინთა ბაზას (ტექნიკური ტერმინოლოგია, თანამდებობები, ხელშეკრულების სტანდარტული მუხლები, ტრანსლიტერაციის წესები) და თარგმანის მეხსიერებას, რომელშიც ერთხელ დამტკიცებული ფრაზა შემდეგ ავტომატურად მეორდება. ეს თანმიმდევრულობასა და სისწრაფეს იძლევა. ბაზა კლიენტის საკუთრებაა და მოთხოვნისას ექსპორტირებულ ფორმატში გადაეცემა.

ვადები და ხარისხის კონტროლი

ორივე მიმართულებაზე სტანდარტული პირადი დოკუმენტი ერთ სამუშაო დღეში მზადდება, ექსპრეს რეჟიმში 1-2 საათში. ყოველი თარგმანი სამ საფეხურს გადის: თარგმანი, სამიზნე ენის მშობლიური რედაქტორის შემოწმება და ფორმატის კონტროლი, სადაც სახელების ფორმა, ტიტულები, თარიღები, ნომრები და ბეჭდები დედანთან ერთი-ერთში მოწმდება. აპოსტილი ცალკე ვადას მოითხოვს, რომელსაც შეკვეთის დადასტურებისას ვასახელებთ. მთელი პროცესი ონლაინაა, ხოლო ნოტარიულად დამოწმებული ორიგინალი კურიერით მიგეწოდებათ საქართველოს ნებისმიერ ქალაქში.

ხშირად დასმული კითხვები