ჩეხური ენის თარჯიმანი თბილისში

ჩეხეთი საქართველოსთვის ის ევროპული ქვეყანაა, რომელთანაც ურთიერთობა ერთდროულად რამდენიმე არხით მიდის: ჩეხური კომპანია საქართველოს ელექტროენერგიის განაწილებისა და ჰიდროენერგეტიკის მნიშვნელოვან ნაწილს ფლობს, ჩეხეთის განვითარების სააგენტო საქართველოს პრიორიტეტულ პარტნიორ ქვეყნად მიიჩნევს, ჩეხეთის უნივერსიტეტები ჩეხურენოვან პროგრამებზე უფასო სწავლას სთავაზობენ, ხოლო ჩეხეთის შრომის ბაზარი ქართველ სპეციალისტებს კვალიფიციური მუშაკის პროგრამით იღებს. ამ ყველაფერს დოკუმენტების ნაკადი მიჰყვება. ჩვენ ვთარგმნით ჩეხურიდან ქართულად და ქართულიდან ჩეხურად პირად, სასწავლო, კორპორატიულ და სამედიცინო დოკუმენტებს, ვამოწმებთ ნოტარიულად და ვურთავთ აპოსტილს. ეს გვერდი აღწერს, როგორ არის მოწყობილი ჩეხეთის სასამართლო მთარგმნელთა სისტემა, რას ითხოვს ჩეხეთის საელჩო და უწყებები, და სად ჩნდება ტიპური შეცდომები.

ჩეხეთის სასამართლო მთარგმნელი: რას ნიშნავს „მრგვალი ბეჭედი"

ჩეხეთში ოფიციალური თარგმანის სისტემა ნოტარიუსს კი არა, სასამართლო მთარგმნელს ეფუძნება. 2021 წლიდან მოქმედი კანონი სასამართლო თარჯიმნებისა და მთარგმნელების შესახებ (No. 354/2019 Sb.) ორ ცალკე პროფესიას ადგენს: სასამართლო მთარგმნელს (soudní překladatel) წერილობითი თარგმანისთვის და სასამართლო თარჯიმანს (soudní tlumočník) ზეპირისთვის. ორივე იუსტიციის სამინისტროს რეესტრში ირიცხება, გამოცდას აბარებს და თარგმანს სპეციალური დანართით (překladatelská doložka) და მრგვალი ბეჭდით აფორმებს; ასეთ თარგმანს ჩეხურად „úředně ověřený překlad" ან სასაუბროდ „překlad s kulatým razítkem" ჰქვია. ჩეხეთის უწყებები, სასამართლოები და უნივერსიტეტების ნაწილი სწორედ ამ ფორმას ითხოვენ.

ეს ნიშნავს, რომ ქართველი ნოტარიუსის მიერ დამოწმებული ჩეხური თარგმანი ჩეხეთის სახელმწიფო უწყებაში ავტომატურად არ მიიღება: ჩეხეთის მიგრაციის სამსახური, მატრიკა (სამოქალაქო აქტების ორგანო) და სასამართლო ხშირად სასამართლო მთარგმნელის ბეჭედს ითხოვენ. ქართულ-ჩეხურ წყვილში რეგისტრირებული სასამართლო მთარგმნელი ჩეხეთში ძალიან ცოტაა, ამიტომ პრაქტიკაში ორი გზა მუშაობს: ან ჩვენი ნოტარიულად დამოწმებული თარგმანი, რომელსაც ჩეხეთის საელჩო თბილისში ვიზის განაცხადებზე იღებს, ან აპოსტილიანი დედანი, რომელიც ჩეხეთში სასამართლო მთარგმნელთან ითარგმნება, ხშირად ინგლისურის ან რუსულის გავლით. შეკვეთისას ვარკვევთ, ვინ არის მიმღები, და ორივე გზას ვიცნობთ.

აპოსტილი საქართველოსა და ჩეხეთს შორის

ჩეხეთი ჰააგის კონვენციის წევრია 1999 წლიდან, საქართველო 2007 წლიდან, ამიტომ ორ ქვეყანას შორის დოკუმენტების მოძრაობა აპოსტილით ხდება, საკონსულო ლეგალიზაციის გარეშე. საქართველოში აპოსტილს იუსტიციის სახლი გასცემს, ჩეხეთში კი დოკუმენტის ტიპის მიხედვით ორი ორგანო: სასამართლო და ნოტარიულ დოკუმენტებზე იუსტიციის სამინისტრო, ხოლო ადმინისტრაციულ დოკუმენტებზე (მატრიკის ამონაწერი, დიპლომი, ნასამართლობის ცნობა) საგარეო საქმეთა სამინისტროს საკონსულო დეპარტამენტი. ჩეხეთიდან ჩამოტანილ დოკუმენტს აპოსტილი ჩეხეთშივე უნდა დაერთოს, საქართველოში ამის „გამოსწორება" შეუძლებელია. პრაქტიკული რჩევა: ჩეხეთიდან წამოსვლამდე დოკუმენტს აპოსტილი დაადებინეთ, თარგმანი და ნოტარიული დამოწმება საქართველოში უკვე აპოსტილიან დედანზე გაკეთდება.

ჩეხეთის საელჩო თბილისში და ვიზების პრაქტიკა

ჩეხეთის რესპუბლიკის საელჩო თბილისში ხანგრძლივი ვიზებისა და ბინადრობის განაცხადებს იღებს: სასწავლო ვიზა, სამუშაო ბარათი (zaměstnanecká karta), ლურჯი ბარათი, ოჯახის გაერთიანება, ბიზნესვიზა. განაცხადის პაკეტში ქართული საბუთები აპოსტილითა და ჩეხური თარგმანით მიდის: ნასამართლობის ცნობა, დაბადებისა და ქორწინების მოწმობა, დიპლომი, საბანკო ამონაწერი, საცხოვრებლის დამადასტურებელი დოკუმენტი. საელჩო, ჩვენი გამოცდილებით, ქართველი ნოტარიუსის მიერ დამოწმებულ ჩეხურ თარგმანს ვიზის ეტაპზე იღებს, ხოლო ჩეხეთში ჩასვლის შემდეგ მიგრაციის სამსახური ზოგ დოკუმენტზე სასამართლო მთარგმნელის ვერსიას შეიძლება მოითხოვოს, რასაც წინასწარ გეტყვით. კვალიფიციური მუშაკის პროგრამის ფარგლებში, რომელშიც საქართველოც შედის, დამსაქმებელი განაცხადს ჩეხეთის მხრიდან ამზადებს, კანდიდატი კი დოკუმენტების პაკეტს ჩვენთან, და ორივე მხარის ვადები უნდა შეთანხმდეს.

რომელი დოკუმენტები ითარგმნება ყველაზე ხშირად

• ნასამართლობის ცნობა (výpis z Rejstříku trestů-ის ეკვივალენტი) სამუშაო ბარათისა და ბინადრობისთვის
• დიპლომი, დანართი და ატესტატი ნოსტრიფიკაციისა და უნივერსიტეტში ჩარიცხვისთვის
• დაბადების, ქორწინებისა და განქორწინების მოწმობა (rodný list, oddací list) ოჯახის გაერთიანებისა და მატრიკისთვის
• შრომითი ხელშეკრულება და დამსაქმებლის დოკუმენტები კვალიფიციური მუშაკის პროგრამისთვის
• სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერი და წესდება ჩეხეთში კომპანიის (s.r.o.) დასაფუძნებლად ან ჩეხური კომპანიის საქართველოში რეგისტრაციისთვის
• სამედიცინო ისტორია და ეპიკრიზი ჩეხურ კლინიკებსა და კურორტებზე მკურნალობისთვის
• ექიმებისა და ექთნების კვალიფიკაციის დოკუმენტები ჯანდაცვის სამინისტროს აღიარებისთვის
• ჩეხური ტექნიკური დოკუმენტაცია ენერგეტიკული და სამრეწველო პროექტებისთვის საქართველოში

ნოსტრიფიკაცია: დიპლომის აღიარება ჩეხეთში

ჩეხეთში უცხოური განათლების აღიარებას ნოსტრიფიკაცია (nostrifikace) ჰქვია და ორ დონეზე მიდის. სკოლის ატესტატს რეგიონული ადმინისტრაცია (krajský úřad) აღიარებს და, თუ სასწავლო გეგმა ჩეხურისგან განსხვავდება, ნოსტრიფიკაციის გამოცდას ნიშნავს; უნივერსიტეტის დიპლომს კი ის ჩეხური საჯარო უნივერსიტეტი აღიარებს, რომელსაც მსგავსი პროგრამა აქვს, ან, კონკრეტულ სფეროებში, შესაბამისი სამინისტრო. ორივე პროცედურა დიპლომისა და დანართის აპოსტილიან დედანს და ჩეხურ თარგმანს ითხოვს, ხოლო უნივერსიტეტის დონეზე ხშირად სილაბუსების თარგმანსაც, საათობრივი დატვირთვით. აქ საგნების დასახელებები ჩეხური უმაღლესი განათლების ტერმინოლოგიას უნდა შეესაბამებოდეს, თორემ უნივერსიტეტი შესაბამისობას ვერ ადგენს და პროცესი თვეებით იწელება. ქართველი სტუდენტების საყვარელი მიმართულებებია კარლოვის უნივერსიტეტი პრაღაში, ჩეხეთის ტექნიკური უნივერსიტეტი, მასარიკის უნივერსიტეტი ბრნოში და პალაცკის უნივერსიტეტი ოლომოუცში, სადაც ჩეხურენოვან პროგრამებზე სწავლა უფასოა, ინგლისურენოვანზე კი ფასიანი.

ჩეხური ენა: -ová, შვიდი ბრუნვა და ř

ჩეხური დოკუმენტების ერთი თავისებურება ქართველ ქალებს პირდაპირ ეხება: ჩეხური ტრადიციით ქალის გვარს -ová სუფიქსი ემატება, და ჩეხურ დოკუმენტში ქართველი ქალის გვარი შეიძლება „Beridzeová"-ს სახით შეგხვდეთ. 2022 წლიდან ჩეხეთის კანონმდებლობა ქალს საშუალებას აძლევს, გვარი სუფიქსის გარეშე დაარეგისტრიროს, მაგრამ ძველ დოკუმენტებში და ზოგიერთ უწყებაში სუფიქსიანი ფორმა კვლავ გვხვდება. ჩეხურიდან ქართულად თარგმნისას -ová-ს ვხსნით და გვარს პასპორტის ფორმით ვწერთ, ჩეხურ ფორმას კი შენიშვნაში ვუთითებთ; ქართულიდან ჩეხურად თარგმნისას გვარი პასპორტის ლათინური ფორმით, სუფიქსის გარეშე იწერება, თუ კლიენტი სხვას არ ითხოვს.

ჩეხურს შვიდი ბრუნვა აქვს და უცხო სახელებსაც აბრუნებს, ამიტომ ერთი და იგივე ქართული გვარი ჩეხურ ტექსტში რამდენიმე ფორმით ჩნდება (Beridze, Beridzeho, Beridzem), რაც ქართულად თარგმნისას ერთ, პასპორტის ფორმაზე დაიყვანება. დიაკრიტიკული ნიშნები (háček, čárka) და ř, რომელსაც ქართულში ზუსტი შესატყვისი არ აქვს, ტრანსკრიფციისას დამკვიდრებული წესით გადმოდის, ერთი კლიენტის ყველა დოკუმენტში ერთნაირად.

ჩეხური ბიზნესი საქართველოში და ქართული ბიზნესი ჩეხეთში

ჩეხური კომპანიების ყოფნა საქართველოში ენერგეტიკაში ყველაზე თვალსაჩინოა: ელექტროენერგიის განაწილების ქსელისა და ჰიდროელექტროსადგურების მფლობელი ჩეხური ჯგუფი, ჩეხური ტექნიკის მომწოდებლები, სამშენებლო და საკონსულტაციო კომპანიები, ჩეხეთის განვითარების სააგენტოსა და ჩეხური არასამთავრობო ორგანიზაციების პროექტები ჯანდაცვაში, სოფლის მეურნეობასა და სოციალურ სფეროში. ამ გარემოში ორენოვანი ხელშეკრულება, ტექნიკური სპეციფიკაცია და ტენდერის დოკუმენტაცია რეგულარული სამუშაოა. საპირისპირო მიმართულებით ქართველი მეწარმეები ჩეხეთში s.r.o.-ს აფუძნებენ, ღვინოსა და საკვებ პროდუქტს ექსპორტირებენ და ჩეხურ დისტრიბუტორებთან ხელშეკრულებებს აფორმებენ; ამისთვის სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერი, წესდება და მინდობილობა აპოსტილითა და ჩეხური თარგმანით მიდის, ხოლო ჩეხური სამეწარმეო რეესტრი (obchodní rejstřík), რომელსაც რეგიონული სასამართლოები აწარმოებენ, თავისი ტერმინოლოგიით ითარგმნება.

ჩეხური სამედიცინო მიმართულება: კურორტები, კლინიკები, აღიარება

ჩეხეთის სამედიცინო სისტემა ქართველი პაციენტებისთვის ორი მიზეზით არის საინტერესო: კარლოვი ვარისა და მარიანსკე ლაზნეს საკურორტო მკურნალობა, სადაც ქართველი პაციენტები საჭმლის მომნელებელი და საყრდენ-მამოძრავებელი სისტემის დაავადებებზე მკურნალობენ, და პრაღის სპეციალიზებული ცენტრები (კარდიოლოგია, ტრანსპლანტოლოგია, ონკოლოგია). მკურნალობის დაგეგმვისთვის ქართული სამედიცინო ისტორია ჩეხურად ითარგმნება, მკურნალობის შემდეგ ჩეხური გაწერის ანგარიში (propouštěcí zpráva) და ექიმის დასკვნა (lékařská zpráva) ქართულად. ცალკე ნაკადია ქართველი ექიმებისა და ექთნების დოკუმენტები, ვინც ჩეხეთში მუშაობას გეგმავს: არაევროკავშირის ქვეყნის დიპლომის აღიარებას ჯანდაცვის სამინისტრო ახორციელებს და აპრობაციის გამოცდას (aprobační zkouška) ითხოვს, რომლისთვისაც დიპლომი, დანართი, სპეციალიზაციის სერტიფიკატი და სამუშაო გამოცდილების ცნობა აპოსტილითა და ჩეხური თარგმანით მზადდება.

ჩეხური ტექნიკური და ენერგეტიკული დოკუმენტაცია

ჩეხური ინჟინერიის ტრადიცია საქართველოში ჰიდროენერგეტიკის, ელექტროგადამცემი ქსელების, სამრეწველო აღჭურვილობისა და სატრანსპორტო ტექნიკის სახით არის წარმოდგენილი, და ამ სფეროს დოკუმენტაცია (ტექნიკური სპეციფიკაცია, ექსპლუატაციის ინსტრუქცია, უსაფრთხოების წესები, ტენდერის პირობები, შესაბამისობის სერტიფიკატები) ჩეხურიდან ქართულად ითარგმნება ინჟინრების, ოპერატორებისა და რეგულატორისთვის. ეს ტექსტი ჩეხურ ტექნიკურ სტანდარტებს (ČSN) და ევროპულ ნორმებს ეყრდნობა, და თარგმანში სტანდარტების ნომრები უცვლელად რჩება, ტერმინოლოგია კი ქართულ ტექნიკურ პრაქტიკაში მიღებულ ფორმას მიჰყვება. მუდმივი კლიენტებისთვის ტერმინთა ბაზას ვქმნით, რომელიც პროექტის მთელი ხანგრძლივობის განმავლობაში თანმიმდევრულობას უზრუნველყოფს.

ჩეხური საქმიანი სტილი და ოფიციალური ეტიკეტი

ჩეხური ოფიციალური ენა ფორმალურია, მაგრამ არა მაღალფარდოვანი: მიმართვის ფორმულები (Vážený pane, Vážená paní), ტიტულებისა და აკადემიური ხარისხების მითითება სახელის წინ (Ing., Mgr., MUDr.), რაც ჩეხურ საქმიან კულტურაში მნიშვნელოვანია, და ზუსტი, მშრალი ფორმულირებები. ქართული დედანი, რომელიც ტიტულებს არ შეიცავს, ჩეხურ თარგმანში მათ ჟანრის მოთხოვნით იძენს, ხოლო ჩეხური ტიტულები ქართულ თარგმანში განმარტებით გადადის, რადგან „Ing." და „Mgr." ქართველი მკითხველისთვის არაფერს ნიშნავს. ეს დეტალი ჩეხ პარტნიორთან მიმოწერაში პირველი შთაბეჭდილების ნაწილია.

ჩეხური ტურიზმი და ლოკალიზაცია

ჩეხი ტურისტები საქართველოს მთებში, კახეთსა და თბილისში რეგულარული სტუმრები არიან, და ქართული ტურისტული კომპანიები, სასტუმროები და ღვინის მარნები ჩეხურენოვან მასალას სულ უფრო ხშირად ითხოვენ. ლოკალიზაცია დოკუმენტის თარგმანისგან განსხვავებული სამუშაოა: ტექსტი ჩეხურად ბუნებრივად უნდა ჟღერდეს, ქართული რეალიები (სუფრა, ქვევრი, სვანური კოშკები) განმარტებით გადავიდეს, ხოლო ჩეხი მკითხველისთვის მნიშვნელოვანი დეტალები (სამთო მარშრუტების სირთულე, ტრანსპორტი, ფასები კრონებში) ზუსტად იყოს მოცემული. მარკეტინგულ ტექსტს მშობლიურენოვანი კოპირაიტერი ამოწმებს, რადგან ზუსტი, მაგრამ „თარგმანივით მჟღერი" ტექსტი სარეკლამო მიზნისთვის ვერ მუშაობს.

ვინ თარგმნის და როგორ მოწმდება ხარისხი

ჩეხური ენის კვალიფიციური მთარგმნელები საქართველოში ჩეხეთის უნივერსიტეტების კურსდამთავრებულები, ჩეხეთში წლების განმავლობაში ნამუშევარი ქართველები და საქართველოში მცხოვრები ჩეხურენოვანი სპეციალისტები არიან. ნოტარიულად დასამოწმებელ თარგმანზე მხოლოდ ნოტარიუსთან ჩეხურ-ქართულ წყვილში რეგისტრირებული მთარგმნელი მუშაობს; ქართულიდან ჩეხურად თარგმანს მშობლიურენოვანი რედაქტორი ამოწმებს, ჩეხურიდან ქართულად ქართული ენის რედაქტორი, ხოლო სახელების ტრანსლიტერაცია, -ová-ს საკითხი, ბრუნვის ფორმები, თარიღები და ბეჭდები ფორმატის კონტროლის ეტაპზე ცალკე მოწმდება. ჩეხეთის მხარეს, საჭიროებისას, ვთანამშრომლობთ სასამართლო მთარგმნელთან, რაც კლიენტს ჩეხეთის უწყებისთვის საჭირო ფორმას ჩვენივე კოორდინაციით აძლევს.

ჩეხეთში მცხოვრები ქართველები: სამოქალაქო აქტები ორ ქვეყანაში

ჩეხეთში მცხოვრები ქართველების რაოდენობა სამუშაო ბარათებისა და სასწავლო პროგრამების წყალობით იზრდება, და მათი ცხოვრების ყოველი ოფიციალური მოვლენა ორ ქვეყანაში უნდა აისახოს: ჩეხურ მატრიკაში რეგისტრირებული ქორწინება საქართველოს იუსტიციის სახლში, ჩეხეთში დაბადებული ბავშვი საქართველოს მოქალაქეობის რეესტრში, ჩეხური სასამართლოს განქორწინება ქართულ სამოქალაქო აქტებში. ყოველი ასეთი დოკუმენტი ჩეხურიდან ქართულად აპოსტილითა და ნოტარიული დამოწმებით მოდის, ხოლო საქართველოს საელჩო პრაღაში ნაწილ პროცედურას ადგილზევე ატარებს. საპირისპირო მიმართულებით ჩეხურ მატრიკაში ქართველის ქორწინების რეგისტრაციისთვის ქორწინების უნარიანობის ცნობა, დაბადების მოწმობა და, საჭიროებისას, განქორწინების საბუთი ქართულიდან ჩეხურად აპოსტილით მიდის, და მატრიკა სწორედ ის უწყებაა, რომელიც სასამართლო მთარგმნელის ბეჭედს ყველაზე ხშირად ითხოვს. ამ პაკეტებს ისე ვამზადებთ, რომ ერთი პიროვნების სახელი ორივე ქვეყნის დოკუმენტებში ერთნაირად, პასპორტის ფორმით იყოს ჩაწერილი, -ová-სა და ბრუნვის ფორმების გარეშე.

ჩეხური ელექტრონული ადმინისტრაცია და დოკუმენტების ფორმა

ჩეხეთი ელექტრონულ ადმინისტრაციაში ევროპის მოწინავე ქვეყნებს შორისაა: მონაცემთა ყუთი (datová schránka) კომპანიებისა და მოქალაქეების ოფიციალური საკომუნიკაციო არხია, Czech POINT-ის სერვისი ამონაწერებს რეესტრებიდან რამდენიმე წუთში გასცემს, ხოლო სასამართლო მთარგმნელს ელექტრონული დამოწმების უფლება აქვს. ქართველი კლიენტისთვის ეს ორ რამეს ნიშნავს: ჩეხური დოკუმენტი ხშირად ელექტრონულად, კვალიფიციური ხელმოწერითა და ვერიფიკაციის კოდით მოდის, და თარგმანში ეს კოდი უცვლელად რჩება შენიშვნით, რომ დედანი ელექტრონულად შესამოწმებელია; ხოლო ჩეხეთის უწყებაში ქართული დოკუმენტის წარდგენისას ელექტრონული ფორმა ზოგჯერ ქაღალდზე უპირატესია. ამავე დროს, ერთი ქვეყნის უწყება მეორის ელექტრონული დამოწმების ვერიფიკაციას, როგორც წესი, ვერ ახდენს, ამიტომ ნოტარიულად დამოწმებული თარგმანი ორ ქვეყანას შორის ჯერჯერობით ქაღალდის დოკუმენტად რჩება, და ამ საკითხს მიმღებ უწყებასთან წინასწარ ვაზუსტებთ.

რას ვერ გავაკეთებთ და სად გირჩევთ სხვა გზას

ვერ დავადებთ აპოსტილს ჩეხეთში გაცემულ დოკუმენტს, რადგან ეს მხოლოდ ჩეხეთის სამინისტროებს შეუძლიათ. ვერ „გავაფორმებთ" ჩეხი სასამართლო მთარგმნელის მრგვალ ბეჭედს საქართველოდან, თუმცა ჩეხეთში პარტნიორთან ვთანამშრომლობთ. ვერ დავპირდებით, რომ ქართული ნოტარიული დამოწმება ჩეხეთის ყველა უწყებაში მიიღება, რადგან ეს კონკრეტული უწყების პრაქტიკაზეა დამოკიდებული. და ვერ ვთარგმნით სლოვაკურ დოკუმენტს ჩეხურის თარჯიმნით: ორი ენა ურთიერთგასაგებია, მაგრამ დოკუმენტის დონეზე განსხვავებულია და ცალკე რეგისტრაციას მოითხოვს. ყოველ ასეთ შემთხვევაში ზუსტად გეტყვით, რომელი გზა მუშაობს.

ვადები, ფორმატი და კონფიდენციალურობა

სტანდარტული პირადი დოკუმენტის ჩეხური თარგმანი ნოტარიული დამოწმებით ერთ სამუშაო დღეში მზადდება, ექსპრეს რეჟიმში 1-2 საათში. აპოსტილი იუსტიციის სახლის ვადებით ერთვის, რომელსაც შეკვეთის დადასტურებისას ვასახელებთ. მოცულობითი ხელშეკრულებისა და ტექნიკური დოკუმენტაციისთვის ვადა ინდივიდუალურად ითვლება. მთელი პროცესი ონლაინაა: დოკუმენტს საიტზე ტვირთავთ, თარგმანს ელექტრონულად ან კურიერით იღებთ საქართველოს ნებისმიერ ქალაქში. კომერციული და სამედიცინო დოკუმენტები კონფიდენციალურობის შეთანხმების ფარგლებში მუშავდება.

ხშირად დასმული კითხვები