თარგმნა ტაილანდურიდან ქართულად და ქართულიდან ტაილანდურად

ტაილანდურ-ქართული თარგმანი ორი ისეთი ენის შეხვედრაა, რომელთა შორის არც საერთო ანბანია, არც საერთო გრამატიკული ლოგიკა, არც საერთო კალენდარი და არც ისტორიული კონტაქტი: ქართული ინდოევროპულ და თურქულ ენებთან საუკუნეების ურთიერთობას ინახავს, ტაილანდურთან კი ეს ურთიერთობა მხოლოდ ბოლო ათწლეულში, ტურიზმისა და სამედიცინო მოგზაურობის მეშვეობით დაიწყო. ორივე მიმართულებაში მთარგმნელი არა უბრალოდ სიტყვებს, არამედ მთელ ცნებით სისტემებს გადაიტანს, ბუდისტური კალენდრიდან ტიტულების სისტემამდე, და თითოეული მიმართულება საკუთარ ხაფანგებს შეიცავს. ამ გვერდზე ვხსნით, რა განსხვავებაა ქართულიდან ტაილანდურად და ტაილანდურიდან ქართულად თარგმნას შორის, ვინ და რისთვის უკვეთავს თითოეულს და როგორ ვუზრუნველყოფთ, რომ შედეგი ორივე მხარეს ბუნებრივად წაიკითხონ.

ორი მიმართულება, ორი სხვადასხვა მკითხველი

ქართულიდან ტაილანდურად ნათარგმნი ტექსტი ტაილანდელ მკითხველს მიდის: საგარეო საქმეთა სამინისტროს ლეგალიზაციის განყოფილების თანამშრომელს, რომელიც თარგმანს შინაარსობრივად ამოწმებს, რაიონული ოფისის რეგისტრატორს, საიმიგრაციო ბიუროს ოფიცერს, ბიზნესპარტნიორს, ტურისტს. ეს მკითხველი ქართულ რეალიებს არ იცნობს, ქართულ ანბანს ვერ კითხულობს და ტექსტს მხოლოდ იმით აფასებს, რამდენად „ტაილანდურად" ჟღერს და რამდენად ემთხვევა ტაილანდური ოფიციალური დოკუმენტების სტანდარტულ სტრუქტურასა და რეგისტრს. ტაილანდურიდან ქართულად ნათარგმნი ტექსტი კი ქართველ თანამშრომელს, ექიმს, იურისტს ან ნოტარიუსს მიდის, რომელიც ტაილანდური სისტემის ცნებებს არ იცნობს, ბუდისტურ თარიღს ვერ ხვდება და თარგმანში ქართული ბიუროკრატიული ლოგიკის ამოცნობას ცდილობს.

ამ ორი მკითხველის მოლოდინი იმდენად განსხვავებულია, რომ ერთი და იმავე მთარგმნელისგან ორივე მიმართულებით თანაბარ ხარისხს იშვიათად ვითხოვთ. ქართულიდან ტაილანდურად თარგმანს, სადაც შესაძლებელია, ტაილანდური მშობლიური ენის მქონე რედაქტორი ამოწმებს, რომელიც ოფიციალურ რეგისტრს ფლობს; ტაილანდურიდან ქართულად თარგმანს ქართველი მთარგმნელი ასრულებს, რომელსაც ტაილანდური სისტემის ღრმა ცოდნა აქვს, და ქართული იურიდიული ენის რედაქტორი ამოწმებს.

ქართულიდან ტაილანდურად: ვინ და რისთვის

ამ მიმართულების მთავარი მომხმარებელი ტაილანდში მცხოვრები ან იქ გადასვლის მსურველი ქართველია: ქორწინების რეგისტრაცია რაიონულ ოფისში, ხანგრძლივი ვიზები, სამუშაო ნებართვა, კომპანიის დაფუძნება, ბავშვის რეგისტრაცია, უძრავი ქონების გარიგებები. ამას ემატება ქართული ბიზნესი, რომელიც ტაილანდურ ბაზარს სწავლობს: ღვინის იმპორტიორები, ტურისტული ოპერატორები, რომლებიც ტაილანდელ ტურისტებს საქართველოში იზიდავენ, თბილისის სასტუმროები და რესტორნები, რომლებიც ტაილანდურენოვან მასალას ამზადებენ. ტაილანდელი მომხმარებელი ინგლისურენოვან მასალას ნაკლებად ენდობა, და ტაილანდური ვერსია ბაზრის მოთხოვნაა, არა ფუფუნება.

რას მოითხოვს ეს მიმართულება მთარგმნელისგან

ქართული უწყებების, პროცედურებისა და დოკუმენტების სახელწოდებები ტაილანდურად ისე უნდა ჩაიწეროს, რომ ტაილანდელი თანამშრომელი მათ საკუთარი სისტემის ლოგიკით ამოიცნოს: „იუსტიციის სახლი" ფუნქციურ განმარტებას საჭიროებს, „პირადი ნომერი" ტაილანდური 13-ნიშნა ნომრის ანალოგად უნდა წარსდგეს, „ცნობა ოჯახური მდგომარეობის შესახებ" ტაილანდური ใบรับรองโสด-ს ფორმატით, „ამონაწერი სამეწარმეო რეესტრიდან" ტაილანდური კომპანიის სარეგისტრაციო ცნობის ეკვივალენტად. ტაილანდური ოფიციალური რეგისტრი ყოველდღიური ენისგან შესამჩნევად განსხვავდება: ადმინისტრაციული ტერმინოლოგია სანსკრიტული და პალიური წარმოშობის სიტყვებზეა აგებული, და ყოველდღიური ლექსიკით დაწერილი თარგმანი სამინისტროს შემოწმებას ვერ გაივლის. თარიღები ტაილანდურ თარგმანში ბუდისტური ერით იწერება, გრიგორიანულის ფრჩხილებში შენარჩუნებით. ქართული სახელი ტაილანდურ თარგმანში ლათინურით პასპორტის მიხედვით და ტაილანდური ანბანით ფონეტიკური ტრანსკრიფციით იწერება.

ტაილანდურიდან ქართულად: ვინ და რისთვის

საპირისპირო ნაკადი სამი წყაროდან მოდის. პირველი, ტაილანდში მცხოვრები ქართველების ტაილანდური დოკუმენტები, რომლებიც საქართველოში ბრუნდება: ტაილანდში დაბადებული ბავშვის მოწმობა ქართული მოქალაქეობისთვის, ტაილანდური ქორწინების რეგისტრაცია, განქორწინების დოკუმენტი, ტაილანდური კომპანიის საბუთები, სამუშაო სტაჟის ცნობა. მეორე, თბილისში მომუშავე ტაილანდელი მოქალაქეების დოკუმენტები: სპა-სალონების, რესტორნებისა და ტურისტული კომპანიების თანამშრომლების პირადობის, განათლებისა და პროფესიული სერტიფიკატების თარგმანი ქართული სამუშაო ნებართვისა და ბინადრობისთვის. მესამე, სამედიცინო ტურიზმი: ბანგკოკის კლინიკების დოკუმენტები ქართველი პაციენტებისთვის, რომლებიც საქართველოში მკურნალობას აგრძელებენ ან სადაზღვევო ანაზღაურებას ითხოვენ.

ტაილანდური დოკუმენტის სტრუქტურა ქართველი მკითხველისთვის

ტაილანდური ოფიციალური დოკუმენტი ქართველისთვის უჩვეულო ლოგიკით არის აგებული: თარიღი ბუდისტური ერით, სახელი ტიტულით, რომელიც ოჯახურ მდგომარეობასაც ასახავს, სახლის რეგისტრაციის წიგნაკი, რომელიც ქართული სისტემისთვის უცხოა, ქორწინების რეგისტრაცია და მოწმობა ორი ცალკე დოკუმენტი, სახელის ცვლილების მოწმობა როგორც პაკეტის სტანდარტული ნაწილი, 13-ნიშნა პირადი ნომერი, ბეჭდები სამეფო ემბლემით. ქართული თარგმანი ამ სტრუქტურას ინარჩუნებს, რადგან დედანთან უნდა ემთხვეოდეს, მაგრამ ყოველ უჩვეულო ელემენტს მოკლე განმარტებას ურთავს, რომ ქართველმა თანამშრომელმა დოკუმენტი სწორად წაიკითხოს. ეს ბალანსი, სიზუსტესა და გასაგებობას შორის, ტაილანდურიდან ქართულად თარგმნის მთავარი ხელოვნებაა.

ბუდისტური კალენდარი ორივე მიმართულებით

ტაილანდური დოკუმენტები თარიღს ბუდისტური ერით (พ.ศ.) წერს, რომელიც გრიგორიანულს 543 წლით უსწრებს, და ეს ორივე მიმართულებაში შეცდომის კლასიკური წყაროა. ტაილანდურიდან ქართულად თარგმნისას თარიღი გრიგორიანულით გადმოგვაქვს და ბუდისტურს ფრჩხილებში ვინარჩუნებთ; ქართულიდან ტაილანდურად თარგმნისას თარიღი ბუდისტური ერით იწერება და გრიგორიანული ფრჩხილებში რჩება, რადგან ტაილანდური უწყება ბუდისტურ თარიღს ელოდება. დამატებითი სირთულეა ისტორიული დოკუმენტები: 1941 წლამდე ტაილანდური წელი აპრილში იწყებოდა, და ამ პერიოდის დოკუმენტების თარიღების გადაყვანა თვის გათვალისწინებას მოითხოვს. თარიღის ფორმატი ტაილანდურად დღე/თვე/წელია, თვის სახელი ხშირად სიტყვიერად ან შემოკლებით, და ქართულ თარგმანში სტანდარტულ ციფრულ ფორმატში გადმოგვაქვს.

ტიტულები, სახელები, სახელების ცვლილება

ტაილანდური სახელი ყოველთვის ტიტულით იწყება (นาย ბატონი, นาง დაქორწინებული ქალბატონი, นางสาว დაუქორწინებელი ქალბატონი, ასევე სამხედრო, აკადემიური და სამეფო ტიტულები), და ეს ტიტული ოფიციალური სახელის ნაწილია: თარგმანში ვინარჩუნებთ და ვუთითებთ, რომ ოჯახურ მდგომარეობასაც ასახავს. ტაილანდელები სახელსა და გვარს შედარებით ხშირად იცვლიან, და სახელის ცვლილების მოწმობა (ใบเปลี่ยนชื่อ) დოკუმენტების პაკეტის სტანდარტული ნაწილია; ქართული უწყება, რომელიც ერთსა და იმავე პირს სხვადასხვა დოკუმენტში სხვადასხვა სახელით ხედავს, განმარტების გარეშე შეუსაბამობას აფიქსირებს, ამიტომ თარგმანში სახელის ცვლილების ჯაჭვს სრულად ვასახავთ. ტაილანდელებს ოფიციალურ სახელთან ერთად მეტსახელიც აქვთ, რომელსაც ყოველდღიურად იყენებენ და რომელიც ზოგჯერ დოკუმენტებშიც ჩნდება; თარგმანში მეტსახელს მხოლოდ მაშინ ვასახავთ, თუ დედანშია, და ცალსახად ვმიჯნავთ ოფიციალური სახელისგან.

რომანიზაცია: პასპორტი როგორც საორიენტაციო წერტილი

ტაილანდური ანბანი ლათინურზე ერთი ოფიციალური სისტემით გადადის, მაგრამ პასპორტებში, დიპლომებსა და საბანკო დოკუმენტებში სხვა ვარიანტებიც გამოიყენება, და ერთი და იგივე სახელი სამ დოკუმენტში სამნაირად შეიძლება იყოს დაწერილი. ტაილანდურიდან ქართულად თარგმნისას ლათინურ ფორმას ყოველთვის პასპორტის მიხედვით ვწერთ, ტაილანდურ დედანს ფრჩხილებში ვინარჩუნებთ და ქართულ ტრანსკრიფციას ტაილანდური გამოთქმით ვამატებთ, ხმოვნების სიგრძის გათვალისწინებით. ქართულიდან ტაილანდურად თარგმნისას ქართული სახელი ლათინურით პასპორტის მიხედვით და ტაილანდური ანბანით ფონეტიკური ტრანსკრიფციით იწერება; თუ პირს ტაილანდში უკვე აქვს ოფიციალურად დაფიქსირებული ტაილანდური ჩანაწერი, თარგმანში სწორედ ის გამოიყენება. ერთხელ არჩეული ფორმა ორივე მიმართულებით ამ პირის ყველა დოკუმენტში უცვლელი რჩება.

საგანმანათლებლო დოკუმენტები ორივე მიმართულებით

ტაილანდური უნივერსიტეტების დიპლომები საქართველოში აღიარებისთვის ორენოვანი ფორმატით მოდის, ტაილანდურად და ინგლისურად, და ქართული თარგმანი ორივე ვერსიის შესაბამისობას ითვალისწინებს. ტაილანდური შეფასების სისტემა ამერიკული 4.0 შკალის მოდელზეა აგებული, ასოებით A-დან F-მდე, რაც ქართული სისტემისგან განსხვავდება და განმარტებით შენიშვნას საჭიროებს. ტაილანდური სასკოლო განათლება 12-წლიანია, ქართულის მსგავსად, მაგრამ საფეხურების სახელწოდებები (ประถมศึกษา, มัธยมศึกษา) და ატესტატის ფორმა განსხვავდება. საპირისპირო მიმართულებით ქართული დიპლომი ტაილანდური უნივერსიტეტისთვის ან სამუშაო ნებართვისთვის ინგლისურად ან ტაილანდურად ითარგმნება, ხოლო ტაილანდური სახელმწიფო სამსახურისთვის კვალიფიკაციის აღიარებას სამოქალაქო სამსახურის კომისია საკუთარი კრიტერიუმებით აწარმოებს. ორივე მიმართულებით საგნების სახელწოდებები კლიენტის ყველა დოკუმენტში ერთნაირად ითარგმნება.

სამედიცინო დოკუმენტები ორივე მიმართულებით

ბანგკოკის საერთაშორისო კლინიკების დოკუმენტები ხშირად ორენოვანია: სამედიცინო შინაარსი ინგლისურად, ბეჭდები, ექიმის ლიცენზიის ნომერი, ინვოისები და ოფიციალური ცნობები ტაილანდურად. ქართული სადაზღვევო კომპანიისთვის სრული პაკეტის თარგმანია საჭირო, და ჩვენ ინგლისურ ნაწილს ინგლისურიდან, ტაილანდურს ტაილანდურიდან ვთარგმნით ერთიან დოკუმენტად. ტაილანდური სამედიცინო ტერმინოლოგია ინგლისურ და ლათინურ ფუძეებზეა აგებული, მაგრამ ტაილანდური ტრადიციული მედიცინის (แพทย์แผนไทย) ცნებები, რომლებიც ზოგიერთ დოკუმენტში ჩნდება, დასავლურ ეკვივალენტს არ პოულობს და ტრანსკრიფციითა და განმარტებით გადმოგვაქვს. საპირისპირო მიმართულებით ქართული სამედიცინო ისტორია ტაილანდური კლინიკისთვის ინგლისურად ითარგმნება, რადგან ბანგკოკის საერთაშორისო კლინიკები ინგლისურენოვანი პერსონალით მუშაობენ, ხოლო ტაილანდური ვერსია სახელმწიფო საავადმყოფოსთვის, ვიზის სამედიცინო ცნობისთვის ან სადაზღვევო საქმისთვის მზადდება.

მარკეტინგული და ტურისტული ტექსტები: სადაც პირდაპირი თარგმანი არ მუშაობს

ტაილანდელი ტურისტების ნაკადი საქართველოში იზრდება, და ქართული სასტუმროები, მარნები, რესტორნები და ტუროპერატორები ტაილანდურენოვან მასალას ამზადებენ. აქ სიტყვასიტყვითი თარგმანი უფრო აზიანებს, ვიდრე ეხმარება: ტაილანდელი მკითხველი ტექსტისგან სხვა სტრუქტურას, სხვა თავაზიანობის ფორმულებსა და სხვა კულტურულ მინიშნებებს ელოდება; ქართული სუფრის კულტურა ტაილანდური საკვების კულტურის ფონზე, ქართული ღვინო ბუდისტური ტრადიციის კონტექსტში, მთის ტურიზმი ტროპიკული ქვეყნის მკითხველისთვის, ეს ყველაფერი ადაპტაციას საჭიროებს. ასეთ პროექტებში ვმუშაობთ ლოკალიზაციის ლოგიკით: ტექსტს ტაილანდური მშობლიური ენის მქონე კოპირაიტერი ადაპტირებს, ვიზუალურ და კულტურულ კონტექსტს კლიენტთან ვათანხმებთ. საპირისპირო მიმართულებით ტაილანდური ტურისტული და კომერციული მასალები ქართული აუდიტორიისთვის იმავე პრინციპით ადაპტირდება.

კორპორატიული და უძრავი ქონების დოკუმენტები ორივე მიმართულებით

ტაილანდური კომპანიის სარეგისტრაციო ცნობა (หนังสือรับรองบริษัท), წესდება, აქციონერთა სია (บัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้น) და დირექტორთა გადაწყვეტილებები ქართველი პარტნიორისთვის ან ქართული უწყებისთვის ითარგმნება, ხოლო ქართული სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერი და წესდება ტაილანდური კომპანიის დაფუძნებისთვის ტაილანდურად. ტაილანდური კორპორატიული სამართლის ცნებები, უცხოური ბიზნესის კანონის 49-პროცენტიანი ზღვარი, საინვესტიციო საბჭოს შეღავათები, „უფლებამოსილი დირექტორის" ხელმოწერის უფლება, ქართულ სისტემასთან შედარებას მოითხოვს, და თარგმანი ორივე მხარეს ზუსტად უნდა უჩვენებდეს, ვის აქვს კომპანიის სახელით მოქმედების უფლება. უძრავი ქონების დოკუმენტები ტაილანდში უცხოელისთვის ცალკე კატეგორიაა: უცხოელს მიწის საკუთრება არ შეუძლია, ბინის (კონდომინიუმის) საკუთრება 49-პროცენტიანი კვოტით შეუძლია, მიწის ხანგრძლივი იჯარა და უზუფრუქტი ალტერნატივაა, და ტაილანდური მიწის დეპარტამენტის დოკუმენტები (โฉนดที่ดิน, მიწის საკუთრების მოწმობა) ქართველი მიმღებისთვის ამ სისტემის განმარტებით ითარგმნება.

რატომ არ არის მიმართულება „უბრალოდ შებრუნება"

გავრცელებული წარმოდგენაა, რომ თუ მთარგმნელს ერთი მიმართულებით კარგად შეუძლია, მეორეც ავტომატურად გამოუვა. ტაილანდურთან ეს განსაკუთრებით არ მუშაობს. ტაილანდურიდან ქართულად თარგმნისას მთარგმნელს ტაილანდური ადმინისტრაციული სისტემის, ბუდისტური კალენდრის, ტიტულების, სახელების ცვლილებისა და რომანიზაციის სისტემების ღრმა ცოდნა სჭირდება, რომ ქართველ თანამშრომელს უცხო სისტემა სწორად აუხსნას; ქართულიდან ტაილანდურად თარგმნისას კი ტაილანდური ოფიციალური რეგისტრის ბუნებრივი ფლობა, რომ ტექსტმა საგარეო საქმეთა სამინისტროს შინაარსობრივი შემოწმება გაიაროს და ტაილანდელმა ჩინოვნიკმა „მშობლიურად" წაიკითხოს. ჩვენს გუნდში ორივე მიმართულებაზე ცალკე რედაქტორები მუშაობენ: ტაილანდურ ტექსტს ტაილანდური მშობლიური ენის მქონე რედაქტორი ამოწმებს, ქართულს ქართული იურიდიული ენის სპეციალისტი.

ხარისხის კონტროლი ორივე მიმართულებით

ყოველი ტაილანდურ-ქართული თარგმანი სამ ფილტრს გადის. პირველი ენობრივი რედაქტირებაა, სადაც სამიზნე ენის მშობლიური ან პროფესიული მცოდნე ტექსტის ბუნებრიობას ამოწმებს, ტაილანდური ტექსტის შემთხვევაში ოფიციალური რეგისტრის დაცვით. მეორე ფორმალური შედარებაა დედანთან: სახელები პასპორტთან და ტაილანდურ დედანთან, ტიტულები, თარიღები ბუდისტური და გრიგორიანული ერით, 13-ნიშნა ნომრები, ბეჭდები სამეფო ემბლემით, ლეგალიზაციის ბეჭდები. მესამე დარგობრივი შემოწმებაა, სადაც იურიდიულ ტექსტს ტაილანდური სამართლის მცოდნე იურისტი-რედაქტორი, სამედიცინოს სამედიცინო რედაქტორი ადარებს. ეს სამსაფეხურიანი პროცესი სწორედ იმ შეცდომებს იჭერს, რომლებიც ერთ ენაში იდეალურად ჟღერს და მეორეში ხუთი საუკუნით ცვლის დაბადების თარიღს.

რომელ მიმართულებაში რა დამოწმება სჭირდება

• ქართულიდან ტაილანდურად, ტაილანდური უწყებისთვის: ნოტარიული დამოწმება საქართველოში + ლეგალიზაციის სრული ჯაჭვი (2027 წლიდან აპოსტილი); ტაილანდის საგარეო საქმეთა სამინისტროს შინაარსობრივი შემოწმება
• ქართულიდან ტაილანდურად, პარტნიორისთვის ან მარკეტინგისთვის: დამოწმების გარეშე ან სააგენტოს ბეჭდით, ლოკალიზაციის ფორმატით
• ტაილანდურიდან ქართულად, ქართული უწყებისთვის: ტაილანდური ლეგალიზაცია + ქართული წარმომადგენლობის დადასტურება + ჩვენი ნოტარიულად დამოწმებული ქართული თარგმანი
• ტაილანდურიდან ქართულად, კერძო საჭიროებისთვის (ექიმი, პარტნიორი, პირადი ინფორმაცია): დამოწმების გარეშე ან სააგენტოს ბეჭდით
• ინგლისური შუალედური ვერსია: მაშინ, როცა კლიენტს ტაილანდში ადგილობრივი მთარგმნელი ჰყავს

პროცესი და ვადები

დოკუმენტს ან ტექსტს საიტზე ტვირთავთ, უთითებთ მიმართულებასა და მიმღებს, ჩვენ ვაფასებთ, ვურჩევთ ენობრივ სქემას და ვიწყებთ. თარგმანი და ნოტარიული დამოწმება ორივე მიმართულებით 1-2 სამუშაო დღეში მზადდება, ექსპრესით სწრაფად; ლეგალიზაციის ჯაჭვი კვირებს მოითხოვს, და ტაილანდის მიმართულებით დოკუმენტების მომზადება წინასწარ უნდა დაიგეგმოს. ლოკალიზაციის პროექტები ინდივიდუალური ვადითა და ტერმინოლოგიური ბაზით. თარგმანის დაწყებამდე ვითხოვთ პასპორტის ასლს სახელების შესადარებლად და, ტაილანდური ჩანაწერის არსებობის შემთხვევაში, მის დაფიქსირებულ ფორმას.

ხშირად დასმული კითხვები