თარგმნა სპარსულიდან ქართულად და ქართულიდან სპარსულად

სპარსული მიმართულება ასიმეტრიულია: სპარსულიდან ქართულად ნაკადი გაცილებით მოცულობითია, რადგან საქართველოში მცხოვრები და მოსწავლე ირანელების საბუთები ყოველდღიურად სჭირდება რეესტრს, უნივერსიტეტსა და ბანკს, ხოლო ქართულიდან სპარსულად ნაკადი უფრო სპეციფიკურია და ძირითადად ბიზნესს, მემკვიდრეობასა და ირანში წარსადგენ პირად დოკუმენტებს ეხება. ორივე მიმართულებას ცალკე პროცესი და ცალკე რედაქტორი ემსახურება: სპარსულად თარგმანს სპარსულენოვანი რედაქტორი ამოწმებს, ქართულად თარგმანს ქართული ენის რედაქტორი. ეს გვერდი აღწერს, რით განსხვავდება ორი მიმართულება, რომელი დოკუმენტი მიდის ხშირად საით, და რომელ დეტალებზე იბზარება ხოლმე თარგმანი.

სპარსულიდან ქართულად: ქართველი ჩინოვნიკის თვალით

ამ მიმართულების მკითხველი საქართველოს იუსტიციის სახლი, საჯარო რეესტრი, უნივერსიტეტის სასწავლო დეპარტამენტი, ბანკის შესაბამისობის განყოფილება ან სასამართლოა. მათთვის ირანული დოკუმენტი უცხო ფორმისაა: შენასნამე ერთდროულად სამი ქართული დოკუმენტის ფუნქციას ასრულებს, ქორწინების დოკუმენტი მრავალგვერდიანია და მაჰრის დეტალურ აღწერას შეიცავს, ხოლო სასამართლო განჩინება ისლამური სამართლის ცნებებს ეყრდნობა. თარგმანი ისე უნდა იყოს აგებული, რომ ქართველი მკითხველი დოკუმენტის სტრუქტურაში ორიენტირებას შეძლოს: ველების დასახელებები ქართული ეკვივალენტით, სპარსული ტერმინი პირველად ხსენებისას ფრჩხილებში, ხოლო ინსტიტუტი, რომელსაც ქართული ანალოგი არ აქვს (მაგალითად, მაჰრი), მოკლე მთარგმნელის შენიშვნით.

სისრულე აქ არსებითია: ირანული დოკუმენტის ყოველი ბეჭედი, ხელნაწერი ჩანაწერი, ლეგალიზაციის შტამპი და ველი ითარგმნება, გამოტოვების გარეშე. წაუკითხავი ფრაგმენტი შენიშვნით აღინიშნება და არასდროს ივსება ვარაუდით.

ქართულიდან სპარსულად: ირანელი მკითხველის მოლოდინი

საპირისპირო მიმართულების მკითხველი ირანის ნოტარიული ოფისი, უნივერსიტეტი, ბანკი, კომპანია ან საკონსულოა. ირანული ოფიციალური ენა თავაზიანობის მკაფიო ეტიკეტს მიჰყვება: მიმართვის ფორმულები, ტიტულები (ჯენაბ-ე აყა-ე, სარქარ-ე ხანომ-ე), ოფიციალური წერილის დასაწყისი და დასასრული სტანდარტიზებულია, და ქართული დედანი, რომელიც ამ ეტიკეტს არ შეიცავს, თარგმანში მას ჟანრის მოთხოვნით იძენს, შინაარსის შეუცვლელად. ირანის უწყებები, გარდა ამისა, ელოდებიან, რომ ქართული დოკუმენტის თარგმანი ირანული ანალოგის ლოგიკას მიჰყვებოდეს: ნასამართლობის ცნობა გავაჰი-ე ადამ-ე სუ-ე ფიშინეს ფორმულირებით, დიპლომი დანეშნამეს სტრუქტურით, ქორწინების მოწმობა სანად-ე ეზდევაჯის ველების თანმიმდევრობით.

აქვე მნიშვნელოვანი დათქმაა: ირანის სახელმწიფო უწყება ქართველი ნოტარიუსის მიერ დამოწმებულ სპარსულ თარგმანს ხშირად საკუთარი ოფიციალური სათარგმნო ბიუროს თარგმანით ანაცვლებს. ამიტომ ქართულიდან სპარსულად თარგმანი ჩვენთან ორ ფორმატში არსებობს: ნოტარიულად დამოწმებული, კერძო მიმღებისთვის, და სამუშაო ვერსია, რომელიც ლეგალიზებულ დედანთან ერთად ირანში მიდის და იქ ოფიციალურ ბლანკზე გადადის.

ლეგალიზაციის მიმართულებაც შებრუნებულია

აპოსტილის არარსებობა ნიშნავს, რომ დოკუმენტის მიმართულებას ლეგალიზაციის მარშრუტიც მიჰყვება. ქართული საბუთი ირანისთვის საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროსა და ირანის საელჩოს გავლით ლეგალიზდება, ირანული საბუთი საქართველოსთვის კი ირანის საგარეო საქმეთა სამინისტროსა და საქართველოს საელჩოს თეირანში, ან ირანის საელჩოსა და საქართველოს საგარეო უწყების გავლით თბილისში. თარგმანი ორივე შემთხვევაში ლეგალიზაციასთან სწორ თანმიმდევრობაში უნდა იყოს: ირანული დოკუმენტი ჯერ ლეგალიზდება და შემდეგ ითარგმნება, ქართული კი, მიმღების მოთხოვნით, ან ჯერ ითარგმნება ან უთარგმნელად მიდის. ჩვენ მარშრუტს დოკუმენტის მდებარეობის მიხედვით ვგეგმავთ და ორივე საელჩოს პრაქტიკას ვიცნობთ.

ტიპური დოკუმენტები მიმართულებების მიხედვით

სპარსულიდან ქართულად ყველაზე ხშირად მიდის:

• შენასნამე და ეროვნული ბარათი ბინადრობის ნებართვისთვის, ქორწინებისთვის და საბანკო ანგარიშისთვის
• სკოლის დიპლომი და უნივერსიტეტის ნიშნები ქართულ სამედიცინო და სხვა უნივერსიტეტებში ჩასარიცხად
• ნასამართლობის ცნობა ბინადრობის სტატუსისა და მოქალაქეობის საკითხებისთვის
• ქორწინებისა და განქორწინების დოკუმენტები საქართველოში ოჯახური სტატუსის რეგისტრაციისთვის
• კომპანიის სადამფუძნებლო დოკუმენტები და ოფიციალურ გაზეთში გამოქვეყნებული განცხადება საქართველოში შვილობილის ან წარმომადგენლობის რეგისტრაციისთვის
• ვექალათნამე ირანიდან, საქართველოში ქონების ან კომპანიის სამართავად
• სამედიცინო ისტორია ირანის კლინიკებიდან ქართველ ექიმთან მკურნალობის გასაგრძელებლად

ქართულიდან სპარსულად კი:

• ქართული დიპლომი და დანართი ირანის უნივერსიტეტში სწავლის გასაგრძელებლად ან სამეცნიერო სტიპენდიისთვის
• ქორწინების, დაბადებისა და განქორწინების მოწმობა საქართველოში რეგისტრირებული ოჯახური მოვლენის ირანში აღსარიცხად
• მინდობილობა ირანში ქონების, მემკვიდრეობის ან სასამართლო საქმის სამართავად
• სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერი და წესდება ირანელ პარტნიორთან ხელშეკრულებისთვის
• ქართული სასამართლოს გადაწყვეტილება ირანში ცნობისა და აღსრულებისთვის
• სამედიცინო დასკვნები, თუ ირანელი პაციენტი მკურნალობას ირანში აგრძელებს

ტრანსლიტერაცია ორივე მიმართულებით

სპარსულიდან ქართულად სახელი ქართული ტრანსკრიფციით იწერება, ლათინური ვარიანტი კი ირანის პასპორტიდან ფრჩხილებში ემატება, რადგან ქართული უწყება პასპორტს ადარებს. აქ ხაფანგები ცნობილია: ხმოვნების არარსებობა სპარსულ დამწერლობაში, რომელიც ერთსა და იმავე გვარს რამდენიმენაირად წასაკითხს ხდის; მამის სახელი, რომელიც გვარში არ უნდა შეერიოს; და პრეფიქსები, რომლებიც ხან სახელს ეკუთვნის, ხან გვარს. ქართულიდან სპარსულად კი ქართული სახელი სპარსული დამწერლობით გადმოდის ისე, რომ ირანელი მკითხველი მას სწორად წაიკითხავს, ხოლო ლათინური ფორმა საქართველოს პასპორტიდან ფრჩხილებში რჩება. ქართული ბგერები, რომლებიც სპარსულში არ არსებობს (ყ, წ, ჭ, ძ), დამკვიდრებული სპარსული შესატყვისით გადმოგვაქვს და ერთი კლიენტის ყველა დოკუმენტში ერთნაირად.

კალენდარი და ციფრები: მიმართულებით განსხვავებული წესი

სპარსულიდან ქართულად თარგმნისას მზის ჰიჯრის თარიღი გრიგორიანულში გადადის, ორიგინალი ფრჩხილებში რჩება; ქართულიდან სპარსულად თარგმნისას კი პირიქით, გრიგორიანულ თარიღს მზის ჰიჯრის ეკვივალენტს ვუმატებთ, რადგან ირანის უწყება საკუთარ კალენდარში ფიქრობს და ხელშეკრულების ვადებს მასში ითვლის. ორივე შემთხვევაში კონვერტაცია ალგორითმულია და არა მიახლოებითი, და ორივე თარიღი დოკუმენტში ჩანს. ციფრები სპარსულად თარგმანში, ირანული პრაქტიკის შესაბამისად, სპარსული ფორმით იწერება, ქართულად თარგმანში კი ჩვეულებრივი ციფრებით; ვალუტა (რიალი და, სასაუბრო პრაქტიკაში, თუმანი, რომელიც ათი რიალია) ხელშეკრულებებში ცალსახად, რიალებში უნდა იყოს მითითებული, და ეს ხშირად ჩვენი შენიშვნის საგანი ხდება.

ირანელი სტუდენტების პაკეტი: სისწრაფე და თანმიმდევრულობა

საქართველოს უნივერსიტეტებში ირანელი სტუდენტების ჩარიცხვის სეზონზე სპარსულიდან ქართულად მიმართულება პიკს აღწევს. პაკეტი ტიპურია: სკოლის დიპლომი, ნიშნები, ზოგჯერ წინა უნივერსიტეტის ამონაწერი, სამხედრო სტატუსის ცნობა, პასპორტის თარგმანი. აქ ორი რამ არის მნიშვნელოვანი: ვადა, რადგან ჩარიცხვას ბოლო ვადა აქვს, და თანმიმდევრულობა, რადგან განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრი და უნივერსიტეტი ერთსა და იმავე პიროვნებას ერთი და იმავე ტრანსკრიფციით უნდა ხედავდეს. ჩვენ სტუდენტების პაკეტს ერთი ტრანსლიტერაციის ცხრილით და ერთი ტერმინოლოგიით ვამზადებთ, ხოლო საგნების დასახელებებს ქართული უმაღლესი განათლების კლასიფიკატორის ტერმინოლოგიით ვთარგმნით, რათა კრედიტების აღიარება არ შეფერხდეს.

ბიზნეს დოკუმენტები: ორივე მიმართულებით ერთდროულად

ქართულ-ირანული ხელშეკრულება ხშირად ორენოვანია და მიმართულება აქ ერთდროულად ორივეა: ქართული ვერსია ქართული სამართლის ცნებებით, სპარსული ვერსია ირანული სავაჭრო კოდექსისა და სამოქალაქო კოდექსის ტერმინოლოგიით, და ორივე ერთმანეთს იურიდიულად უნდა შეესაბამებოდეს. ორენოვან დოკუმენტს ორი რედაქტორი ამოწმებს და იურისტი ტერმინოლოგიური თანმიმდევრობის ცხრილს ადგენს. ყოველთვის ვურჩევთ „უპირატესი ენის" მუხლს, რომელიც განსაზღვრავს, რომელი ვერსია მოქმედებს შეუსაბამობისას, და დავის განხილვის ადგილის მკაფიო მითითებას, რადგან ირანის სასამართლოში პროცესი სპარსულად მიდის და უცხოენოვანი მტკიცებულება ოფიციალური ბიუროს თარგმანით წარედგინება. სანქციების პირობებში ბანკის შესაბამისობის განყოფილება სწორედ თარგმანით აფასებს გარიგებას, ამიტომ კომპანიის დოკუმენტების თარგმანში ბენეფიციარი მესაკუთრის, საქმიანობის სფეროსა და პარტნიორების მონაცემები განსაკუთრებული სიზუსტით მოწმდება.

ფერეიდანელი ქართველები: ორმხრივი დოკუმენტები ერთ ოჯახში

ირანის ისფაჰანის პროვინციაში, ფერეიდანის რეგიონში, მეჩვიდმეტე საუკუნეში გადასახლებული ქართველების შთამომავლები დღემდე ქართულად საუბრობენ, და ბოლო ათწლეულებში მათი კავშირი საქართველოსთან აღდგა: სწავლა, ბიზნესი, ქორწინება, ზოგჯერ საქართველოში დასახლება. მათი დოკუმენტები ტიპური „ორმხრივი" შემთხვევაა: ირანული შენასნამე და ქართული ბინადრობის ბარათი ერთ ოჯახში, ირანული ქონება და ქართული მემკვიდრეობა ერთ საქმეში, ირანული სკოლის ატესტატი და ქართული უნივერსიტეტის დიპლომი ერთ ბიოგრაფიაში. ამ ოჯახებისთვის ორივე მიმართულებით ვმუშაობთ ერთი ტრანსლიტერაციის ცხრილით, სადაც ქართული გვარის სპარსული ჩაწერა (რომელიც ფერეიდანში ხშირად ირანული გვარის სახითაა დამკვიდრებული) და საქართველოს პასპორტის ლათინური ფორმა ერთმანეთს ცალსახად უკავშირდება. ეს კონკრეტული, მაგრამ რეგულარული სამუშაოა, რომელიც ისტორიისა და ადმინისტრაციის ერთდროულ ცოდნას მოითხოვს.

ლოკალიზაცია ირანელი ტურისტისა და მომხმარებლისთვის

ირანელი ტურისტები, განსაკუთრებით ნოვრუზის დღესასწაულის პერიოდში, საქართველოს ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი აუდიტორიაა, და ქართული სასტუმროების, რესტორნების, სამედიცინო ცენტრებისა და ტურისტული კომპანიების მასალები სპარსულად ლოკალიზდება. ეს დოკუმენტის თარგმანისგან განსხვავებული სამუშაოა: ტექსტი სპარსულად ბუნებრივად უნდა ჟღერდეს, კულტურული რეალიები განმარტებით გადავიდეს, ხოლო ჰალალ კვების, ლოცვის სივრცისა და ალკოჰოლის შესახებ ინფორმაცია ირანელი სტუმრის მოლოდინის შესაბამისად იყოს ჩამოყალიბებული. მარკეტინგულ ტექსტს სპარსულენოვანი კოპირაიტერი ამოწმებს, რადგან ზუსტი, მაგრამ „თარგმანივით მჟღერი" ტექსტი სარეკლამო მიზნისთვის არ მუშაობს.

სპარსული სინტაქსი და სტილი: რატომ ვერ ითარგმნება სიტყვასიტყვით

სპარსული ოფიციალური ენა გრძელი, დაქვემდებარებული წინადადებებით წერს, სადაც ზმნა ბოლოს დგას და ერთი პერიოდი რამდენიმე პირობას, გამონაკლისსა და შედეგს აერთიანებს; მასში არაბული წარმოშობის ლექსიკის ფენა ოფიციალურობის ნიშანია, და რაც უფრო ფორმალურია დოკუმენტი, მით მეტია არაბიზმი. ქართულად ასეთი წინადადება სტრუქტურის გადაწყობას მოითხოვს: დაყოფას, აზრობრივი აქცენტების შენარჩუნებით, თორემ ქართველი მოსამართლე ან ჩინოვნიკი ტექსტს ვერ მიჰყვება. საპირისპირო მიმართულებით ქართული დოკუმენტის მოკლე, გამოყოფილი წინადადებები სპარსულში ხშირად ერთ პერიოდად უნდა გაერთიანდეს და ოფიციალური რეგისტრის ლექსიკით შეივსოს, თორემ ირანელი მკითხველისთვის ტექსტი არაოფიციალურად, „ჩვეულებრივ საუბრად" ჟღერს. ეს არის ის, რასაც მანქანური თარგმანი ვერ აკეთებს, და რის გამოც ორივე მიმართულებაზე მშობლიურენოვანი რედაქტორია ჩართული.

ხელნაწერი, დაზიანებული და ძველი დოკუმენტები

ირანული დოკუმენტების მნიშვნელოვანი ნაწილი ხელნაწერ ჩანაწერებს შეიცავს: შენასნამეში მოგვიანებით შეტანილი ქორწინებისა და შვილების ჩანაწერები, ნოტარიული ოფისის ხელნაწერი დანართები, ძველი საკუთრების აქტები, რომლებიც სპარსული ხელნაწერი დამწერლობის (ნასთაალიყისა და შექასთეს) წაკითხვას მოითხოვს. ასეთ დოკუმენტს ჯერ ვათვალიერებთ და ვწერთ, რომელი ფრაგმენტი იკითხება ცალსახად და რომელი არა; წაუკითხავი ადგილი თარგმანში შენიშვნით აღინიშნება და არასდროს ივსება ვარაუდით. ფერეიდანელი ქართველების ოჯახური და ქონებრივი დოკუმენტები, რომლებიც ხშირად რამდენიმე თაობის ჩანაწერს შეიცავს, ამ კატეგორიის ტიპური მაგალითია და ცალკე კვალიფიკაციას მოითხოვს. ხშირად ვურჩევთ, ასეთი დოკუმენტის ნაცვლად ირანის შესაბამისი უწყებიდან ახალი ამონაწერი აიღოთ, რაც ლეგალიზაციასა და თარგმანს ორივეს ამარტივებს.

სამედიცინო დოკუმენტების მიმართულება: ვინ კითხულობს და რას ეძებს

სპარსულიდან ქართულად სამედიცინო თარგმანის მკითხველი ქართველი ექიმია, რომელსაც ირანელი კოლეგის დიაგნოზი, დანიშნული პრეპარატები და ჩატარებული პროცედურები ზუსტად უნდა დაინახოს; ქართულიდან სპარსულად თარგმანის მკითხველი კი ირანელი ექიმი ან ოჯახი, რომელიც საქართველოში მკურნალობის შედეგებს ირანში აგრძელებს. ორივე მიმართულებაზე პრეპარატის სავაჭრო სახელი უცვლელად რჩება და გვერდით საერთაშორისო არაპატენტირებული დასახელება ემატება, დიაგნოზი სამიზნე ენის კლინიკურ ტერმინოლოგიაში გადადის, ხოლო თარიღები, დოზები და ლაბორატორიული მაჩვენებლები ერთი-ერთში მოწმდება სამედიცინო განათლების მქონე რედაქტორის მიერ. კლინიკისთვის სააგენტოს დამოწმება საკმარისია, დაზღვევისა და სასამართლოსთვის ნოტარიული, და ამ არჩევანსაც მიმართულებისა და მიმღების მიხედვით ვაკეთებთ.

ტერმინთა ბაზა და თარგმანის მეხსიერება

კომპანიებისთვის, რომლებიც ირანთან ან ირანელ კლიენტებთან რეგულარულად მუშაობენ, ვქმნით ტერმინთა ბაზას (პროდუქციის დასახელებები, თანამდებობები, ხელშეკრულების სტანდარტული მუხლები, ტრანსლიტერაციის წესები) და თარგმანის მეხსიერებას, რომელშიც ერთხელ დამტკიცებული ფრაზა შემდეგ ავტომატურად მეორდება. ეს თანმიმდევრულობასა და სისწრაფეს იძლევა. ბაზა კლიენტის საკუთრებაა და მოთხოვნისას ექსპორტირებულ ფორმატში გადაეცემა.

ორივე ქვეყნის უწყებების მოთხოვნები: მოკლე რუკა

მიმართულების არჩევისას გამოსადეგია იმის ცოდნა, ვინ რას ითხოვს. საქართველოს მხარეს იუსტიციის სახლი და საჯარო რეესტრი ლეგალიზებულ დედანსა და ნოტარიულად დამოწმებულ ქართულ თარგმანს ითხოვენ; უნივერსიტეტები ხშირად ინგლისურ თარგმანსაც იღებენ; ბანკები დამატებით შემოსავლის წყაროს დოკუმენტებს ითხოვენ, ხოლო სასამართლო სრულ თარგმანს სამოტივაციო ნაწილით. ირანის მხარეს სამოქალაქო აქტების ორგანო და სასამართლო ოფიციალური ბიუროს თარგმანს ითხოვენ, უნივერსიტეტების უმეტესობა ლეგალიზებულ დედანსა და დამოწმებულ სპარსულ თარგმანს, ბანკები და ბიზნესპარტნიორები კი ხშირად სააგენტოს დამოწმებითაც კმაყოფილდებიან. ეს რუკა ზოგადი ორიენტირია და არა გარანტია, რადგან უწყებების პრაქტიკა იცვლება; ამიტომ ყოველ შეკვეთაზე მიმღების კონკრეტულ მოთხოვნას ვაზუსტებთ და კლიენტს ვურჩევთ, უწყებას წერილობითი პასუხი წინასწარ ჰკითხოს.

ვადები და ხარისხის კონტროლი

ორივე მიმართულებაზე სტანდარტული პირადი დოკუმენტი ერთ სამუშაო დღეში მზადდება, ექსპრეს რეჟიმში 1-2 საათში. ყოველი თარგმანი სამ საფეხურს გადის: თარგმანი, სამიზნე ენის მშობლიური რედაქტორის შემოწმება და ფორმატის კონტროლი, სადაც თარიღების კონვერტაცია, სახელების ტრანსლიტერაცია, ნომრები და ბეჭდები დედანთან ერთი-ერთში მოწმდება. ლეგალიზაცია ცალკე ვადას მოითხოვს, რომელსაც შეკვეთის დადასტურებისას ვასახელებთ. მთელი პროცესი ონლაინაა, ხოლო ნოტარიულად დამოწმებული ორიგინალი კურიერით მიგეწოდებათ საქართველოს ნებისმიერ ქალაქში.

ხშირად დასმული კითხვები